Selasa, 21 Februari 2023

PITRA YADNYA RIKALA PENGASKARAN

 

 

 

DUDONAN PITRA YADNYA

RIKALA PENGASKARAN.

KASURAT

Olih : Sri Mpu Sri Dharma Gupta Svami.

 

1.    Mpungku, glarana argha patra (asurya sewana) jangkep saparikramaning anglaraken argha –atra, abhusana agung, saha akarya tirtha pangresikan sami muwah tirtha manut sakabuatan ring yadnya.

2.    Ngamargiang pangresikan sami, ngawit saking genah tatimpug,ring sanggar surya, ring adegan sawa muwah ring upakarane sami.

3.    Surya stwa, sapta-ongkara-mantra,anantasana,catur aiswarya,padmasana,kuta mantra,utpati,sthiti,pungu dening catur sandhya,ksipta puja,siwi karana,tri tattwa,udakanjali,asta puja,toya  tarpana,catur tarpana,siwa amretha-mantra,aditya stawa,semah,kuta mantra,stawa-bhatara-surya.

4.    Akasa Stawa, saha Pretiwi Stwa.

5.    Guru Stawa, Kawitan Stawa.

6.    Durga Stawa :

“Om Smasana-stha Mahadewi, Bhairawi pretha bhaksini,Bhagawati-tu etasyai, Durga Dewi namo namah.

Om sakala niskala atmaham,Rudra atma somya-dharayat,sarwa-dewyai-tu etasyai,Durga Dewyai namo namah.

Om Durga Dewyai namo namah swaha.

7.    Prajapati-Stawa.

“Om Prajapati sara-jnyeyah,waktran ca-pi-pita mahah

Mata mahastu hredaya, pita – guhya tathai-wa-ca

Om mata – tisthet karagre ca, swasa – wama karesthitah,

Putra daksina pade ca,wama-pade prapotrakah.

Om Karadyanta samruddham, Ang-karana widarpanam

Tarpanam sarwa pujanam, prasiddhantu namah swaha

Om praja-pati-dewa ya namah swaha”.

 

 

8.    Prenamya-Dewa: Aturi wai camani-widhi

Matur piuning ring kawentenang pangaskaran sang pitra.

9.    Ngajum Kajang : mlaspas, pasupati kajang.

10. Ngili-Atma, Sapta-Ongkara-Atma, Padmasana, Anantasana,Utpati, Sthiti, Dewa Prasthita, Siwi-Karana, Upahredaya, Udakanjali.

11.  Kunapa Bhiseka :

                “Om-Ah-Khah-Ang-Ah, Om, Ang, Om, Brahmane Namah

                 Om-Ah-Khah-Ang-Ah,Om,Ung,Om Waisnawe namah

                  Om-Ah-Khah,Ang-Ah, Om,Nang,Om,IsWara ya namah

                 Om Pitra Bhyah swadah,Om Mastra bhyah swadah.

                 Om Pitamaha bhyah swadah. Om Matanahe bhyah swadah

                 Om prapitamahe bhyah swadah. Om Pramatamahe bhyah swadah.

12.  Catur Dewa Atma :

              Om Namowah pitaro Gana ya namah swadah (ring murdhi)

              Om namowah pitaro pita ya namah swadah (ring rahi/muka)

              Om namowah pitaro-wasa ya namah swadah (ring hredaya)

              Om namowah Pitara sukla ya namah swadah (ring sarwangga).

Tibani tang sekar ping tiga maring adegan sawa

              Om Prajapati ya namah swadah (ring hulu/sirah)

              Om Pitamahe bhyo namah swadah

              Om mata-mata mahe bhyo namah swadah (ring hati)

(sangkepi)                                                                            (petanganan)

13.  Brahma – Rahasya:

              Om Ang Brahma Dewani wreta ya, sarwa atma sarwa papa klesa,

Catus pataka winasa ya namah swadah (ring suku kiwa)

Om Ang Wisnu Dewa prathistaya, sarwa atma sarwa papa klesa,catus pataka winasa ya namah swadah (ring suku tengen)

Om Ang,Iswara Dewa widya ya, sarwa atma sarwa papa klesa,catus pataka winasa ya namah swadah (ring sarwangga)

Om,Ang Sakti Rudra dewata ya, sarwa atma sarwa papa klesa,catus pataka winasa ya namah swadah (ring sirah tengah)

Om, Ang Mahadewa satyatitha ya,sarwa atma sarwa papa klesa, catus pataka winasa ya namah swadah (ring sirah kiwa)

Om,Ang,Param-tejo sa-niskala-atmanam,

Kewalya pada samsthita ya, Nila-anjanya namah swadah.

14.  Pungu Pitra.

Om Ayantu pitaro dewam, ayantu pitaro ganam

Ayantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om,Bagyantu pitaro dewam, bagyantu pitaro ganam

Bagyantu pitaro sarwam,saganah sapari warah waradah bhawantu swadah

 Om,Jagrantu pitaro dewam, jagrantu pitaro ganam

Jagrantu pitaro sarwam, saganah sapari warah waradah bhwantu swadah

Om,PItantupitara Dewam,pitantu pitaro ganam,pitantu pitaro sarwam, saganah sapari warah waradah bhawantu swadah.

Om,Swagacantu pitaro dewam,swagancantu pitaro ganam,swagancantu pitaro sarwam,saganah sapari warah waradah bhawantu swadah.

Om tistantu pitaro dewam, tistantu pitaro ganam,tistantu pitaro sarwam, saganah sapari warah waradah bhawantu swadah.

15.  Pitra Puja.

Om Swaha swadah ca pujas ca, Tri-widah pitaras-tatha, pita-pita mahas  caiwa, tatasca prapita mahah.

Om  mata-mata mahas ca-pi, prapita mahas-samjnakah, pitaras tarpanyasta, hyapa sawyadaka-dibhih.

Om Siwam – api pitra – rupam, pitra-kanam hitartham, Trinayana wresabangkam, loka samhara kala.

Om-tam-ajam-atulam-ekam, wiswa samraksa – nartham

Bhuwana sraja-manam, Tam Brahma rupam – namami.

Om namah pitra watsalaya, sarwa wira kara satawelaya,

Sarwa wira phala kaya, siddhi pradhana ya namah swadah.

Om somapah nama wiprani, ksatrya hawir-bhujah,

Waisyanam madhyapa nama, sudrantu sukha linah ya namah swadah.

16.  Areresiki Ring Pitra : Mapetik ring pitra

     Anglukat pitra

     Dyuskamaligi ring pitra

     Abhasma muwah karowisthani

     Pajaya- jayan ring pitra.

     Mantrani Dyuskamaligi :

     Om Sang Hyang Yati pegat, pegat rampung sarining wisesa,

Tepung tawar hangilangaken sebel kandel, trimala, pancamala, Dasa mala, satus papa patakaning sarwa atma winasaya namah swadah.

17. Ngenargiang Pamerasan.

18. Dulurana Arghyantu. Sawusan sang Pitara alungguh ring Bale Payadnyan.

     Om arghyatu pitara dewam, arghyantu pitara ganam,

     Arghyatu pitaro sarwam,saganah sapari warah waradah bhawantu swadah.

Om, socantu pitaro dewam, socantu pitaro ganam.socantu pitaro sarwam, saganah sapari warah waradah bhawantu swadah

Om tigastu pitaro dewam, tigastu pitaro ganam, tigastu pitaro sarwam, saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah

Om,hyastu pitaro dewam, hyastu pitaro ganam, hyastu pitaro sarwam, saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om, toyantu pitaro dewam,toyantu pitaro ganam,toyantu pitaro sarwam, saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om, widhantu pitaro dewa, widhantu pitaro ganam, widahnatu pitaro sarwam, saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om, lepyantu pitaro dewam,lepyantu pitaro ganam, lepyantu pitaro sarwam, sagabah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

( sangkepi )                                                       ( petanganan ).

19. NGONEK WEWANTEN PENGASKARAN.

20. UPASAKSI ( Triyo Dasa Saksi ).

     Tri Bhuwana Stawa :

     Om Parama Siwa twamguhyam, Siwa tattwa parayanah, Siwasya pranata nityam candis ca ya namostute.

     Om niwedyam Brahma Wisnusca Bhokta Dewa Maheswaram, sarwa  wyadi nalabhati, sarwa karyanta sidhantam.

     Om Jayarti jayam apnuyat, yasarti yasam apnuyat, sidhi sakalam apnuyat, Parama Siwa ya labhati.

     Om nama siwa ya namah swaha.

SIRAT RING AWANG-AWANG :

     Om Om Siwa sudha amretha ya namah swaha

     Om Om Sada Siwa sudha amretha ya namah swaha

     Om Om Parama Siwa sudha amretha ya namah swaha.

21. Ngayab ke Luhur.

22. GAYAB KEPITRA :

Om bhojyantu pitaro dewam, bhojyantu pitaro ganam, bhojyantu pitara sarwam, saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om  bhuktyantu pitaro dewam, bhuktyantu pitaro ganam, bhkut yantu pitaro sarwam, saganah sapariwarah waradahbhawantu swadah.

Om treptyantu pitaro dewam, treptyantu pitaro ganam,treptyantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om ksamantu pitaro dewam,ksamantu pitaro ganam, ksamantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om Ghrim trepti laksana ya namah swadah

Om Ghrim ksama-karana ya namah swadah.

23. . MUSPA : Sembah puyung, muspa ke surya, muspake prajapati, muspa ring pitra, sembah puyung.

24. KSAMASWAMAM JAGAT NATHA.

25. PUPUT ( PALET PENGASKARAN ).

 

26.   UPACARA ATATANGI LAN PAMRALINA.

a.    Mpungku, wusing amrathista angga sarira, abhusana agung saparikramanya sang angkaraken kapanditan.

b.    Glarakena pitra puja, saha apungu ring pitra karuhun.

c.    Wehana pawisik ring pitra :

“Ih kaki ra sanghulun, sah pwa sira saking jumuga – jumugi hanutaken dalan dehaning dammar kurung, hana tunggak tanpamaya,soring undung-undung tan parobroban, hana janggala anumati,lamun miber ika pikukudan teka ring kamoksan. Mursah kasha-lepas, Ih,peng,peng”.

d.     PAMUNTUL MARGA.

“Om tulup pundu manic muncar, les-sar,Ah Ang

 Om Hrang hring sah,parama siwa aditya ya namah,

Trinayana,catur bhuja,Brahma rupaya

Om Lingga murti ya namah swadah.       

Om Ayantu pitaro dewah,ayantu pitaro ganam,aryantu

Pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu

Swadah.

 

 

Om margantu pitaro dewam, margantu pitaro ganam,

Margantu pitaro sarwam, saganah sapriwarah,waradah

                     Bhawantu swadah.

 

Om swargantu pitaro dewam,swargantu pitaro ganam,

Swargantu pitaro sarwam, saganah sapariwarah,

Waradah bhawantu swadah.

Om moksantu pitaro dewam,moksantu pitaro ganam,

Margantu pitaro sarwam, saganah sapariwarah,waradah

Bhawantu swadah.

Om sunyantu pitaro dewam, sunyantu pitaro ganam,

Sunyantu pitaro sarwam, saganah sapariwarah,waradah

Bhawantu swadah.

e.    PANGLEPAS  ATMA (Sapta-pada-atma).

                   Om sunya nirwanam moksanam,wyoma akasa siwa

                   Layam,swarga dipam maniswetam,dewa pitara

                   Pratistham.

                   Om rawi soma hutas-endrah,kesawa Brahma ewa-ca

                   Iswara dewah sarwe ta pada-athah bhadakah

                   Om paran sang dewa pitara, amilihaken swarganya,

                   Ring swarga loka,wisnu loka,iswara loka.

f.     PRAMALINAN.

                   Om dwadasa anggula samathanat,wimuktah paramam

                   Siwah,sunyam-ewam param-kyati,jnatawyo moksah

                   Ity-atah

                   Om ksmung,sulung swadah

                   Om, I,A,Ka,Sa,Ma,Ra,La,Wa,Ya,Ung,swadah

                   Om Bayu tattwa ya namah swadah, Ung Ang Mang Om

                   Om toya amretha swarga lepas

                   Om Ang Parama sunya ya namah swadah

                   Om Ang Parama nirbhana sunya ya namah swadah

27.   AKARYA TIRTHA MANUT SAKABUATAN.

a.    Tirtha Penyeheb.

                                  Om Ang Ung Mang, Siwa yogi parama siddhyam

                                  Gangga sarayu saraswati Yamuna narmada ya

                                   Namah,sarwawighna winasaya namah.

b.     Tirtha Penembak.

                                  Om sunya niralam pawitram,sudha wighna

                                  Winasanam,sarwa dewati dewaya,atma suddha

                                  Sudha lokam

                                  Om amretha warsa ramas kretam,sarwa dewata

                                   Nirmalam,sudha klesa winasanam, atma sudha

                                   Pratisthanam.

c.    PUJA NGESENG SAWA.

                                   Om Ang Ah Brahma murti ya namah

                                    Gni prabhuta bhrasta lila suddha ya namah

                                    Om Ang Ang Ang.

 

d.        PUJA PANGREKAN.

                                      Om padah prathama rekha ca, pani waktra

                                      Stanantara nasa netrasca karnasca,kesah pascat

                                      Prawartanta.

e.         PUJA  P R I N G.

                                      Om kamadewa pita warnam, namami makara

                                      Dhwajah, madano soma he-wan ca, manmatasca

                                                Suraswarah.

                   PANGLUKATAN  ATMA :

                             Om atma papanca sampurnam, mala pataka

                             Sampurnam,klesa dosa swasti purnam,kopadrawa

                             Widhi purnam.

                             Om atma patakam sampurnam, sarwa roghanca

                             Nirmalam,sarwa duhkita moksanam,atmasamsara

                             Sampurnam.

                             Om purnamca paripurnanca,mala pataka sampurnam

                             Atma papam sudha purnam,sarwa wighna winasanam

                    TIRTHA PANGENTAS:

                             Om Idam toyam yadwimalam,pawitram manggalam

                             Diwyam,sarwa kali kalusanca,prasamanam namah

                             Swaha.

                             Om yat toyam sajneyah, yat toyam parameswarah

                             Brahma Wisnu Iswara Mayam, tattwa jiwam murti

                             Jiwam.

                             Om Siwangga siwa samowaham, siwa murti sukha

                             Waham,pawitram manggalam diwyam,sarwa

                             Manggala karanam.

                             Om sarwa tirtha mayam sarwam, nanta runta mayam

                             Subham, grahanam bhagawan dewam, maya wantam

                             Maheswaram.

                             TIBANING TANG SEKAR PING TIGA, MANTRA:

                             Om Ang atisunya ya namah

                             Om Ang parama ati sunya ya namah

                             Om Ang parama nirbhana sunya ya namah.

                   PANYUDHA MALANING WANG MATI AWATANG.

                             Om Ang Ung Mang siwa yogi paryojanam,sarwa lara

                             Winasanam

                             Om Yang Ung Mang,sada siwa yogi prayojanam,sarwa

                             Papa klesa winasanam

                             Om Ang Ung Mang,parama siwa yogi parama saktyam

                             Sarwa dosa hara-hara winasa ya

                             Sah siwa maha saktyam,Ang Ah 3x.

                   PANYUDA     MALANING WANG MATI SALAH PATI

                             Om Ang Ung Mang, Ang Ah,sah yogi parama siddhyam

                             Sarwa ila,papa karma suddha ya namah

                             Om Ang Ung Mang Tri dewatam parama saktyam

                             Suddha mala pataka winasanam

                             Om Mang Yang Suratma nandiratma suksma suddha

                             Ya namah

                             Om Yang Sindhu Saraswati Sarayu Yamuna ya namah

                             Nirmala ya namah suksma suddha ya namah.

                   PUJANING  ANGENN :

                             Om Mang Iswara sweta warnam, sakti dewa hredaya

                             Ya namah swadah,

                             Om Ang Brahma rakta warnaya,sakti dewa hredaya

                             Ya namah swadah

                             Om Tang Mahadewa pita warnam,sakti dewa hredaya

                             Ya namah swadah.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                   “DUDONAN PENGABENAN RIKALA RING SETRA”

1.    Mpungku,gelarana argha patra,saha abhusana jangkep,akarya tirtha pengresikan jangkep manut saparikramanya.

2.    SURYA STAWA : (jangkep saparikramaning ngastawa surya):

Sapta Ongkra mantra,Anantasana,Catur Aiswarya,Padmasana,Kuta mantra,Utpati,Sthiti,Pungu dening catur sandhya,Ksipta puja,siwi karana,Tri tattwa,Udakanjali,Asta puja,Aditya stawa,Toya tarpanam,Catur tarpanam,Siwa mretha mantra,SEmbah kuta mantra,stawa Bhatara Surya.

3.    AKASA STAWA SAHA PRETIWI STAWA.

4.    GURU STAWA

5.    DURGA STAWA

Om,smasana-stha Mahadewi Bhairawi pretha bhaksini,bhagawati tu etasyai,Durga dewi namo namah.

Om sekala niskala atmakam,Rudra atma somua dharayet,sarwa dewyai tu etasyai,Durga dewyai namo namah

Om Durga dewyai namo namah swaha.

6.    PRAJAPATI STAWA.

Om,Prajapati sero jnyeyah,waktranca pi pitamanan,

Mata manastu,hredaye,pita gunya tathai wa ca.

Om,Mata tisthet karagre-ca,swasa wama karsathitah,

Putra daksina pade ca,wama pade paprotrakah.

Om,kara dyanta samruddham,angkarane widarsitam,

Tarpanam sarwa pujanam,prasiddhantu namah swaha.

Om,Prajapati dewa ya namah swah.

7.    PRANAMYA DEWA.

Om pranamya bhaskara dewam,sarwa klesa winasanam,

Pranamya aditya siwartham,bhukti mukti warapradam.

8.    UPAHREDAYA MANTRA.

Om,Ang,Khang,khasolkaya ya namah

Om,Ghrim,ksama karana ya namah swaha.

UDAKANJALI:

Om,Pang,Padya,ya namah

Om,Ang,Argha dwaya ya namah

Om,Jang Jihwa suddha ya namah

Om Cang Camanya ya namah

Om Ghrim Siwa Griwa ya namah.

 

 

9.    Matur piuning ring karya pengabenan nyane.

10. ANEBASI KANG ATMA.

              Om pukulun sang Jogormanik,sira anggawe sukretaning petra,Bhagawan Duloma sira ta ambekeling petra,pukulun bhatari Saci,sira ta lurahing petra,mwah Dang Hyang Paramita sira ta panyarikaning petra,pukulun Bhatara Yama sira ta pinaka retuning petra.

              Nihan tang sarwa damel maka panebasing hulun iri kita kabeh,mapupul ta sira kabeh,hangelingana sajen nira soang-soang,wehana tang hulun nugraha widhi rahayu,nghulun anebasi tang atma nista madyottama saturane manusanira .Haywa ta sira nyukertani,amancana,anyengkalani,wehana tang arga apadang ikang atmatumurun maring unggwan nira,bipraya tinepung tawari de santanan nira.

              Om Cikrabala bhyo bhokta ya namah swadah

              Om Pisaca bhyo bhokta ya namah swadah

              Om sriyambhawantu,sukhambhawantu,purnambhawantu ya namah swadah.

11. .NGILI ATMA : ( SERANA SEKAR TUNJUNG UTAWI KALPIKA ).

          GLARANA : Sapta- ongkara- mantra

                             Padmasana,Anantasana,Utpati,Sthiti,Dewa Prastita

                             Siwi karana,Tri tattwa,Upahredaya,Udakanjali.

12. KUNAPA BHISEKA.

          Om,Ah,Khah,Ang,Ah,Om,Ang,Om Brahmane namah.

          Om,Ah,Khah,Ang,Ah,Om,Ung,Om,Waisnawa namah.

          Om,Ah,Khah,Ang,Ah,Om,Mang,Om, Iswara ya namah.

          Om Pitra bayan swadah.Om,Matra,bhyah swadah.

          Om Pitamahe bhyah swadah. Om matamahe bhyah swadah.

          Om,Prapitamane bhyah swadah.Om Pramatamahe bhyah swadah.

 

 

13.  CATUR DEWA ATMA:

          Om namowah pitara ganam ya namah swadah (ring murdhi).

          Om namowah pitare pita ya namah swadah (ring rahi/muka).

          Om namowah pitaro wasa ya namah swadah(ring hati/hredaya).

          Om namowah pitaro sukla ya namah swadah(ring sarwangga).

TIBANING TANG SEKAR PING TIGA IKANG ADEGAN SANG PITRA.

MANTRA:      Om Prajapati ya namah swadah(ring hulu/sirah).

                   Om Pitamahe bhyo namah swadah (ring muka/rahi).

                   Om mata-matamane bhyo namah swadah(ring sarwangga).

14.  .BRAHMA RAHASYA.

          Om Ang Brahma dewani wretaya,sarwa atmasarwa papa klesa,

          Catus pataka winasa ya namah swadah (ring suku kiwa).

          Om Ang Wisnu dewa pratisnaya,sarwa atma sarwa papa klesa,

          Catus pataka winasa ya namah swadah(ring suku tengen)

          Om Ang Iswara dewa widya ya,sarwa atma sarwa papa klesa,

          Catus pataka winasa ya namah swadah(ring sarwa angga).

          Om Ang sakti Rudra dewata ya,sarwa atmasarwa papa klesa

          catus pataka winasa ya namah swadah(ring sirah tengen).

          Om Ang Mahadewa satyatitha ya,sarwa atmasrwa papa klesa,

          Catus pataka winasa ya namah swadah(ring sirah kiwa).

          Om param tejo sa niskala atmanam

          Kewalyampada samsthitah

          Nila anjanya namah swadah.

                   (sangkepi)                                                    (petanganan)

15. PITRA  STAWA.

          Om swaha swadah ca pujasca,tri widhah pitaras tatha,

          Pita-pita mahas capi,tathas ca prapita mahah.

          Om mata-mata manam ca pi,prapita manasam jnakah

          Pitaras tarpanyaste, hyapa sawyodaka dibhih.

          Om Siwa api pitra rupam,pitra kanam hitartham,

          Trnayano wresaunangkam,loka samhara kale.

          Om tam ajam atulam ekam,wiswa samraksa nartam,

          Bhuwana srajamanam,tam Brahma rupam namami.

          Om namah pitra watsalaya,sarwa wira kara sata welaya,

          Sarwa wira phalakaya,siddhi predhana ya namah swadah.

          Om sonapah nama wiprani,ksatrya hawir bhuja,

          Waisyanam madhyapanama,sudrantu sukha linan ya namah swadah.

          (sangkepi)                                                    (petanganan).

16. ARERESIKI RING PITRA (SAMSKARA).

          : MAPETIK RING PITRA.Anglukat pitra

          :Dyuskamaligi ring pitra

          :Karowistani,wehana pajayan jayan ring pitra.

17. ATURI WAI CAMANI RING PITRA. (AR,SO,SNAN,TIG,HYAS,TO,WI,LEP)

          Om Arghyantu pitaro dewam,arghyantu pitaro ganam

          Arghyantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

          Om socantu pitaro dewam,socantu pitaro ganam,socantu

Pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradahbhawantu swadah.

          Om shantu pitaro dewam,shantu pitaro ganam,shantu pitaro

Sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om tigastu pitaro dewam,tigastu pitaro ganam,tigastu pitaro

Sarwam,saganah sapariwarah warada bhawanu swadah.

Om Hyastu pitaro dewam,hyastu pitaro ganam,hyastu pitaro

Sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om Toyantu pitaro dewam,toyantu pitaro ganam,toyantu pitaro

Sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om widhantu pitaro dewam,widhantu pitaro ganam,widhantu

Pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om lepyantu pitaro dewam,lepyantu pitaro ganam,lepyantu

Pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

          (sangkepi)                                           (petanganan).

18.  NGONEK WEWANTEN PENGABENAN.

19.  NGELAR PECARUAN.

20. UPASAKSI(TRIO PASAKSI) TRI BHUWANA STAWA.

          Om Parama Siwa twamguhyam,Siwo tatwa parayanah,

          Siwasya pranata nityam,candisca ya namostute.

          Om niwedyam Brahma Wisnusca,bhokta dewa maheswaram,

          Sarwa wyadi halabhati,sarwa karyanta siddhantam.

          Om jayarthi jayam apnuyat,yasarthi yasam apnuyat

          Sidhi sakalam apnuyat,sidhi sakalam apnuyat,parama siwa

          Ya labhati.

          Om nama siwaya namah swaha.

 

 

SIRAT RING AWANG-AWANG :

          Om Om siwa sudha amretha ya namah swaha

          Om Omsadasiwa sudha amretha ya namah swaha

          Om Om paramasiwa sudha amretha ya namah swaha.

21.  NGAYAB KE SURYA SAHA RING SOR SURYA.

22. NGAYAB KELUHUR SAHA RING PENEBUSAN

23. NGAYAB RING PECARUAN

24. NGAYAB RING PITRA (BHO,BHUK,TREP,KSA).

          Om Bhojyantu pitaro dewam,bhojyantu pitaro ganam,

          Bhojyantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah

          Bhawantu swadah.

          Om bhuktyantu pitaro dewam,bhuktyantu pitaro ganam,

          Bhuktyantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah

          Bhawantu swadah.

          Om treptyantu pitaro dewam,treptyantu pitaro ganam,

          Treptyantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah

          Bhawantu swadah.

          Om ksamantu pitaro dewa, ksamantu pitaro ganam,

          Ksamantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah

          Bhawantu swadah.

          Om Ghrim,trepti laksana ya namah swadah

          Om ghrim ksama karana ya namah swadah.

25. PAMUNTUL MARGA ( ring pangentas).

          Om tulup pundu manic muncar, les – ser, Ah Ang.

          Om hrang hring sah paramasiwa hredaya ya namah

          Catur bhuja, Brahma rupaya

          Om Lingga murti ya namah swadah.

26. MAILEH RING SETRA PING TIGA

      WEHANA  PAWISIK PANGLEPAS PITRA.

          Om pukulun ta sang dewa pitara,mangke pwa sira linepasaken de

          Sentanan nira,muliha ta sira ring swargan nira. Haywa ta sira

          Anutaken dalan maring nairiti,dalan maring kapatala ika, dalan maring airsanya tuten den nira. Teka pwa sira ri suruweyan,ring bale pangen angenan,enggon ta sira araryan,apan pararyaning Hyang Dewata kabeh,sah pwa sira saking bale pangen angenan,teka pwasira ring banjaran santun,haywa ta sira ametik kembang,Manawa sira kadandha de Hyang widyadara widyadari.

Den lumaris pwa lampah ira,teka pwa sira ring wot gonggang,haywa sira anginjeki tungtunging wot gonggang,oyag anggungan Manawa ta sira tiba,tengahing wot ika inginjeakena den nira ya ta lumaris lampah ira,liwat pwa sira ring wot gonggang,teka pwa sira ring babahan sangha,haywa sira anogtog lawang, Manawa kagyat sang Dorakala,Manawa sira kadandha denira sang atunggu lawang,panjaluk ta kita lawang ring Hyang Dorakala,winengan pwa sira lawang. Neher tinakonan pwa patih nira,reh ira mati eling ring pasemayan nira,tinuntun pwa sira marga den ira Hyang Dorakala,tuten den ira dalan maring wisnu pada,teka pwasira ring wisnu pada,lumaris ta sira maring kadatwan maring kadewatan,annuli sira maring kahyangan nira hatara Hyang Wisesa,tinakonaken pwa patih nira de Bhatara Hyang Wisesa,warahen patih nira,eling ring pasumayan nira,tinuduhaken sira maring wisnu bhuwana den nira bhatara hyang  hyang dewa wisesa.

Nah dumununga ta sira irika, apandunungan nira hyang dewa pitara kabeh,teka pwa sira ring swargan,haywa lawas den ira anadi dewata,pitung lek pitung wengi lawas ta mangke ring swargan,arep pwa sira tumitisa anjanma,haywa sira anyolong anjanma, Manawa sira mati ajajaka,mati kasambut,amwit ta sira ring Bhatara Hyang Baraha,enak pwa pamit nira, winehan reh nira tumurun anjanma,hyawa sira asamaya mati kacarik,mati sinigating kebo sapi,haywa sira asamaya mati sinawuting wuhaya,sinawuting ula,haywa sira asamaya mati sedeng papalayon,sedeng rumaja putra,sedeng papangkas,sedeng tengahing tuwuh,asamaya pwa siraanugtugaken tuwuh,lamun asti watu hitam,samangkana  pasumayan nira ring Hyang Babahan,tumurun kita anjanma,bhumi prathiwi pangadgan nira,haywa sira tumitisa ngagending,Manawa sira dadi anaking agending,haywa sira tumitisa ngakalang,Manawa sira dadi anaking akalang,haywa sira tumitisa ngamahat,Manawa sira dadi anaking amahat,haywa sira tumitisang ngadagang,Manawa sira dadi anaking adagang,haywa sira tumitisa ngamalanten ambedal,Manawa sira dadi anking  amalanten ambedal.

Tumitisa sira ring wanga santanan nira,enggona nira tumitisa.

Om Ung Wisnu  Kresna warnaya,sakti dewa hredaya ya namah swaha.

Om Om Siwa,SadaSiwa,ParamaSiwa sakti dewa hredaya ya namah swaha.

PUJAN UKUR :

Om kancana drawa rupanca,kancana kara candana

Ong kara aksara mula ya, sarwa pawitra ya suci.

Om candhasa gandhasa,gandha parama tattwa bhyo namah swadah.

PUJAN PRING:

Om Kamadewa pita warnam, namami makara dhwajah

Madano soma hewahca,mahmatas ca sureswarah.

MAPRALINA RING PITRA.

Sawusan maileh ring tunon ping tiga, konen adegan sang pitara ring arepan sang amuja (sang pandita) wehana pamralinan.

Om dwadasa anggula samsthanat, wimuktah paramamsiwah

Sunya ewam param kyati,jnatawyo moksah ity atah

Om Ang Atisunya ya namah

Om Ang Parama sunya ya namah

Om Ang parama nirbhana sunya ya namah

Om A Ta Sa Ba I Wa Si Ma Na Ya,Ung Ang Mang.

KSAMA SWAMAM JAGATNATHA.

 

 

                                      P  u  p  u  t

 

                             DUDONAN ATMA WEDANA

                                      N Y E K A H                     

                  

1.    Mpungku glarana argha patra (surya sewana) jangkep saparikramanya,saha akarya tirtha pengresikan sami,saha angawe tirtha manut sakabuatan ring yadnya,bhusana agung saparikramanya.

2.    SURYA STAWA: Sapta ongkara mantra,anantasana,catur aiswarya,padmasana,utpati,sthiti,pungu dening catur sandya,ksipta puja, siwi karana, udakanjali,asta puja,aditya stawa,toya tarpana,catur tarpana,siwa amreta mantra,sembah:kuta mantra, stawa bhatara surya(stambhamare stawa/swetambhara stawa).

LINGGA STAWA:

Om prenamya sirnam linggam,dewya linggam maheswaram,sarwa dewati dewanam,tasmai linggam ya wai namah.

Om Om atma lingga ya namah

Om Om siwa linggam ya namah

Om hrang hring sah paramasiwa linggam adipataya namah swaha.

3.    AKASA STAWA SAHA PRETIWI STAWA

4.    GIRIPATI STAWA.

Om giripati dewa dewi,loka natha jagat pati,sakti manta maha wiryam,jnana manta siwa atmakam.

Om Iswara dibya caksu, maha padma namo namah, ghora ghora maha suksmam, adhi dewa namo namah.

Om paramestha paramesthi,paramartha namo namah,adhi kuranam ewa ca,nang karane namo namah.

Om maharudram maha sudham,sarwa wighna winasanam, maha kruram maha tattwam,adhi dewa ya namo namah.

Om Mahadewa sangkarasca,siwa sambhu bhawastute, Maheswara Brahma Rudrasca,Siwa isana ya wai namah.

Om Namaste bhagawan agni,Namaste bhagawan hari,Namaste bhagawan Isa,sarwa bhaksa uttasanam.

Om triwarna bhagawan agni,Brahma Wisnu Maheswaram, saktikam postikance-wa,raksananca bicarukam.

Om anujnyanam kretta lokam,so-bhagyam priya dharsanam,yat kancit sarwa karyani,siddhir ewa ca samsayah.

Om Brahma prajapati sresthah,swayambhu waradam guruh,padma yoni catur waktram,Brahma sakayam ucyate.

Om Iswara Uma dewis ca,Mahesora Laksmi dewi,Brahma Saraswati dewi,Rudra santani dewi,Mahadewa saci dewi,sangkara warani dewi,Wisnu dewa sri dewi,Sambhu dewa Uma dewi.Siwa aditya candra dewi,sunya siwa tu pujitam,ardhanareswari arcane ya namo namah swaha.

5.    GURU STAWA SAHA KAWITAN STAWA.

6.    PRENAMYA DEWA UPAHREDAYA UDAKANJALI.

7.    MATUR PIUNING RING KAWENTENAN YADNYA PANYEKAHANE.

8.    AGLAR PECARUAN JANGKEP SAPRAKARANING PECARUAN.

9.    NGILI ATMA (Adegakena ring Puspa Lingga).

:Sapta ongkara mantra

:Padmasana, Anantasana

:Utpeti sthiti dewa pratistha

:Siwi karana (Bahmangga Siwangga)

:Tri tattwa upahredaya,Udakanjali.

10. CATUR DEWA ATMA (pateh sekadi ring pengabenan)

11. BRAHMA RAHASYA(pateh sekadi ring pengabenan)

12. PUNGU PITRA (pateh sekadi ring pengabenan).

13. PITRA STAWA.

14. SANG PITRA/PITARA: Mapetik,alukata,adyuskamaligi,karowista.

15. SANG PITRA MUSPA RING BHATARA LINGGA.

16. IDA BHATARA LINGGA TEDUN MAPURWA DAKSINA STAWA DENING PANCA PITARA STUTI.

Om swetambhara dharma,swatah ca-pi-pita mahah,pitram api ri treptyam,Iswara dewam namamy aham.

Om raktambhara dharma dewam, raktanca pi=pi ta mahah.

Ompitambhara dharma dewam,pitanca pi-pita mahah,pitram api ri treptyanam Mahesora namamy aham.

OM wiswambhara dharma dewam,wiswanca pi- pita mahah,pitramapi ri treptyanam,dharma dewam namamy aham.

Om Panca pitamahe bhyo namah swaha

Om Pitra samanta anugata wara wisunya swaha.

Om dewa pitara pratistha ya namah swaha.

 (sangkepi)                                (petanganan).

 

17. AMANAH TOYA  AKARYA TIRTHA PADUDUSAN.

Om ayantu pitaro dewam,ayantu pitaro ganam,ayantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om margantu pitaro dewam,margantu pitaro ganam,,argantu pitaro sarwam,saganah sapariwarahwaradah bhawantu swadah.

Om swargantu pitaro dewam,swargantu pitaro ganam,swargantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

Om moksantu pitaro dewam,moksantu pitaro ganam,moksantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradahbhawantu swadah.

Om sunyantu pitaro dewam,sunyantu pitaro ganam,sunyantu pitaro sarwam,saganah sapariwarah waradah bhawantu swadah.

          (sangkepi)                        (patanganan),

18. M  U  S  P  A

:Sembah puyung

:Muspa ke surya,muspa ring dalem prajapati,

:Muspa ring pitara,muspa ring bhatara samodaya

:Sembah puyung.

19. PANGOLIH SANG AGAWE HAYU.

Om amangolih sang agawe hayu lawan sira sang amilepas, sama amanggihaken sukha rahayu,luput ring ila-ila,muwah upadrawa sekala niskala, padhaamangguhaken dirgayusa paripurna,yowana aweta urip.

Om sri ya namah swaha.

20. AKARYA TIRTHA PADUDUSAN ALIT.

Om salilamwimalamtoyam,tirthasya bhojanam,

Subhiksaya smataya, dewanam lisanasanam.

Om pawitram gangga tirthasya,mahabhuta maha dadhi,

Wajrapani maha tirtham,papa nasanamkali nadhi.

Om pomyanam priya sanityam adadhi tire priyam tatha,

Sarwa dewati dewaya, Namaste ya namo namah.

21. PAJAYA –JAYA TIRTHA PADUDUSAN.

Om tirthayam tirtha pawitram,gangga ranu toya ganam, purusam naga wasukih, agni hredaya toyanam.

Om ya warna teja toyanam, na sthiti ma rupam ta ya, nirmalam nama siwa ya, taya karanam asinam.

Om gandhari tejo pawitram, karanam wajro bhiksukam, jaladhi tasik ghorayam, toyanirmalam pawitram.

(rikalangemargiang  padudusan anter antuk pangastawan “wi camani widhi stawa”).

Om dewarcanam sarwa dewam,arghyantu camanam dewam, ahyastu dewati dewah, sarwa mala sudha nityam.

Om dewa dewimaha sidhi, sudha pratistanam  diwyam, pawitram tirtha amretamca, sarwa dewa pratisthanam.

Om dewarcanam utpattis tu, asthiti trepti karanam, bhojanam  laksanam yuktam, Ong kara dewa tarpanam.

Om bhuktyantu suksma karanam, antyesti purusa mantram, siwa amreta anugrahakam,sangkara dharma laksanam.

Om hrang puspa ya namah,Om hreng gandha ya namah swaha.

Om hrung wausad widyayai namah

Om hreng hum duphe bhyo namah

Om hrong wausad dipaya namah

Om rah pat astra siwanggaya namah swaha

Om hrang hring hrung hreng hrong Brahmangga ya namah.

22. NGONEK WANTEN RING PANYEKAHAN.

NGASTAWAYANG BANTEN CATUR.

Om ang Brahma catur mukha gopta, rakta warna catur bhujam, rakta bhuktam Brahma raktam, rakta sanam Brahma rupam.

Om Ung Wisnu catur bhuja, gopta Kresna warnam catur bhujam, Kresna bhuktam Wisnu rupam, Kresna sanam Kresna rupam.

Om Mang Iswara catur bhujam, Trinayana sweta warnam, sweta bhuktam sweta warnam, swetasanam Iswara rupam.

Om Om Mahadewa pita warnam, catur bhuja Rudra rupam, Mahadewa pita bhuktam, pitasanam Mahadewa.

23. NGASTAWAYANG  PULAGEMBAL.

Om prathamantu mahadewi, dwityantu mahadewi, trityantu sangkara dewi, caturti wresaha dhwajam, panca misula pininca.

Saktinca kala manam, nawami dewa dewasah, dana parwa yeka priyah, dwi dasa sewa murtyante ya namah swaha.

24. NGASTAWAYANG SEKAR TAMAN.

Om gana gana pati sweta warnam,uma dewi rakta warnam, saraswati pita warnam, saci dewi kresna warnam, sri dewi ya namah swaha.

25. NGASTAWAYANG BEBANGKIT.

Om aryadika maha sidhi,sarwa karya maha nirmalam ya namah swaha.

Om pukulun Bhatari Durga,Bhatara Gana,Bhatara Brahma,Bhatara Yamaraja,sang wudug basur,sang kad,sang wil,sang detya,sang dengen,sang raksasa,sang bhuta ulu singha,sang bhuta dewa yoni,mwang ta sira sang bhuta kala ngadang ring  marga agung,sang bhuta kala wingsaya ring pajuden,sang bhuta kala drembhamoha ring pejagalan,,sang bhuta kala katung ring pasar agung,mapupul ta sirakabeh,tingali bhaktininghulun,pada kenak ta sira alungguha anutaken lungguhnya soang-soang,pada amukti saturan manusanira,hangaturaken sorohan bebangkit saha saturannya kabeh………….

26. UPASAKSI RING IDA SANG HYANG TRIYO DASA SAKSI MWANG RING BHUWANA STAWA.

27. NGAYAB KE SURYA, SAHA RING SOR SURYA.

28. NGAYAB KE LUHUR SAHA RING DAMAR KURUNG DAN KE SANGHE.

CATUR PAMUKTYAN:

Om  dewa dewi maha siddhiyam,yadnyikanam phalam idam, laksmi siddhisca dirghayur, nirwighna tu sukha wredhi.

Om adyame saphalam bhuktam, adyame saphalam tapah, adyame saphalam jnanam, tatah punyam sureswaram.

Om pujitam parama diwyam, dhupa dipa niwedhyanca, sarwa phalam pahyasanam, mudgalam tambulanca pi.

Om bhojayed dewati dewah, seswari ca warapradah, prayojanam na samsayet, maraneka twam murtibhih.

Om bhuktyantu dewanca, bhuktyantu dewasca, bhuktyantu sarwa to dewa dewanam.

Om bhuktyantu sri loka natha, saganah sapariwarah, sawarga sadasi dasah.

     Om bhukti trepti laksana ya namah swaha.

     Om ksama sampurna ya namah swaha.

29. NGAYAB RING DEWA PITARA.

Om bhojyantu pitaro dewam, bhojyantu ca-pi-pita mahah, bhojyantu prapita mahah, saganah sapariwarah sawarga sadasi dasah.

Om bhuktyantu pitaro dewam,bhuktyantu ca-pi-pita mahah,bhuktyantu prapita mahah, saganah sapariwarah sawarga sadasi dasah.

Om treptyantu pitaro dewam, treptyantu ca-pi-pita mahah,treptyantu prapita mahah, saganah sapariwarah,sawarga sadasi dasah.

Om ksamantu pitaro dewam, ksamantu ca-pi-pita mahah,treptyantu prapita mahah, saganah sapariwarah,sawarga sadasi dasah.

Om bhukti trepti paripurna ya namah swaha

Om Ang ksama sampurna ya namah swaha.

          (sangkepi)                        (petanganan).

30. MUSPA:

: Sembah puyung

: Muspa ke surya

:Muspa ke giripati

:Muspa ring tiga guru/kawitan/sangge

:Muspa ring dewa pitara

:Muspa ring bhatara samodaya saha nunas waranugraha

:Sembah puyung.

31. KSAMA SWAMAM JAGATNATHA.

 

P  U  P  U  T

 

                   ESUKNYA  ATETANGI MWANG MAWEH PAMRALINAN.

1.    Mpungku,abhusana jangkep,glarakena saparikramaning sang pandita amuja.

2.    PUJA PITRA ( Atma Wedana).

Ong kara aksara wijatam,dipta pawakam mandalam, pitra guhya prajapati, Brahma pitara namy aham.

Hung kara aksara wijatam, saraschandra sunirmalam, pitra usnisa siwa twam, wisnu pitara namy aham.

Ah kara aksara wijatam, naksatra dewa mandalam, pitra maha suksma jnanam, taya pitara namy aham.

Om Om pitra ksama sukha ya namah swaha

Hung hung pitra ksama purna ya namah swaha

Ah Ah pitra sunya ya namah swaha.

3.    PAMUNTUL  MARGA (Ring Pangentas).

Om tulup pundu manic muncar, les-ser-, AH Ang.

Om Hrang hring sah,parama siwa aditya ya namah

Trinayana,catur bhuja,Brahma rupa ya

Om Lingga murti ya namah.

Om ayantu pitaro dewam,ayantu ca-pi-pita mahah

Ayantu prapita mahah, saganah sapariwarah ,waradah bhawantu ya namah swaha.

Om margantu pitara dewam,margantu ca-pi-pita mahah,margantu prapita mahah, saganah sapariwarah,waradah bhawantu ya namah swaha.

Om swargantu pitara dewam,swargantu ca-pi-pita mahah, swargantu prapita mahah,saganah sapariwarah, waradah bhawantu ya namah swaha.

Om moksantu pitara dewam,moksantu ca-pi-pita mahah, moksantu prapita mahah, saganah sapariwarah, waradah bhawantu ya namah swaha.

Om sunyantu pitara dewam, sunyantu ca-pi-pita mahah, sunyantu prapita mahah, saganah sapariwarh,waradah bhawantu ya namah swaha.

          (sangkepi)                                 (petanganan)

4.    PANGLEPAS ATMA (sapta padha mantra-Me pralina).

Om sunya nirmalam moksanam, wyoma akasa siwalayam, swarga dipam mani swetam, dewa pitara pratistham.

Om rawi soma nutas endrah, kesawo Brahma ewa ca, Iswara dewam sarwe te, pada sthah sapta bhedakah.

Om paran sang dewa pitara, amilihana swargan nira ring swarga loka,surya loka,candra loka,agni loka,Brahma loka,Wisnu loka,Iswara loka.

5.    PAMRALINAN.

Om dwa dasa anggula samsthanat, wimuktam paramam siwah, sunyam ewam param kyati,jnatawyo moksah ity atah.

          Om Ang ati sunya ya namah

          Om Ang parama sunya ya namah

          Om Ang parama nirbhana ya namah

          Om,A,Ta,Sa,Ba,I,Wa,Si,Ma,Na,Ya, Ung Ang Mang.

6.    AMANGOLIH SANG AGAWE HAYU.

Om amangolih sang agawe hayu lawan sira sang amilepas, samaamangguhaken sukha rahayu, luput ring ila-ila, upadrawa sekala niskala, pada amamgguhaken dirghayusa paripurna yowana aweta urip.

Om sri ya namah swaha.

7.    KSAMA SWAMAMJAGAT NATHA.

 

Rajah pengurip don bingin

 

 

 

 

 

 

 

LAMPIRAN :  NGERAPUH LAN NGELUNGAH.

a.    Ngerapuh/ngelangkir (anak alit during kepus puser).

1). Ngaturang piuning ring pura Dalem lan Prajapati,nunas tirtha wangsuh pada lan tirtha pengerapuhan.

Banten pejati saha suci asoroh.

2). Maka pengawak klungah nyuh gading kasturi bucu lima metulis ongkara prenawa,tengahnya medaging :

          *Bungan pudak,bangsah buah,don bingin 3 muncuk,seet mingmang 3,kalpika 1, sekar miik,minyak wangi.

          *Dagingin tirtha pengerapuhan saking pura dalem lan prajapati.

          *klungahe tatakin tigasan putih kuning tur wadahin bokoran.

3). Genahang klungahe sane sampun kepreteka ring hulu duur taneman/gegumuk anake alit,banten genahang ring teben klungahe,ulapin rihin antuk banten pengulap,raris tirtain antuk tirtha wangsuh pada sane tunas ring Dalem lan prajapati.

          *Banten pengulap,pengambean,daksina lan nasi punjungan.

3).Ayabang banten katuju ring klungahe apan klungahe punika pinaka pengawak anake alit sane ke rapuh.

4).Sesampun puput pula palini Banten lan klungahe tanem ring samping taneman/gegumuk anake alit lantur  raris capuh.

          B. NGELUNGAH ANAK ALIT SAMPUN KEPUS PUSER.

                   *Pengawak antu penyeneng mewastra kuning

                   *Ulapin ring setra.

                   Banten pengulapan.

                   *Sewusan ngulapin raris unggahang pengswake ring asagan/lapan banten:

          @Suci lan daksina asoroh peras asiki

          @Banten otonan lan banten kumara pada asoroh.

                   *Lukat pengawak punika antuk pelukatan bungkak nyuh gadang.

                   *Ayabang bantene ke pengawak,penyeneng lantur tibakin tirtha pengentas (klungah nyuh gading).

                   *Geseng pengawak penyeneng punika.

                   *Uyeg ring sesenden sesampune lembut ranjingang ring klungahe nyuh gading kinasturi bucu lima dagingin :

          @jinah bolong 11 keteng

          @Bija catur warna pinaka penebasan 3 jumput

          @Adegang kadi sekah wungkus antuk wastra kuning,dagingin kwangen mejinah 11 keteng,misi seet mingmang 1, mateteken ee baas, tuntungin teteken kaput dening kalpika 1, ring sornya kaput dening kapuk madori talinin antuk benang tridatu.

          @Sangire ring sekah tatakin bokoran medaging tigasan putih kuning.

                   *malih unggahang ring asagan wehin saji.

          @punjung/soda putih kuning,tipat pesor.

                   *Kapujain de sang Wiku lantur keayabang bantenne,raris iderakena presawya ping 3,ri sang amuja ring setra raris anyut.

C. KERURON.DURUNG MAPINDA JADMA (RAH) TAN WENANG KAUPAKARAIN.

 

TINGKAHING MEMANJANG WADAH RIKALA NGABEN.

          Yaning memanjang sejeroning nunggang wadah, joli,dade ki pemangku/sang sane kasudi olih sang adruwe karya patut ngelaksanayang sekadi ring sor puniki:

1.    Sadurunge munggah ke wadahe,patut ngaturang banten pengangkatan rihin ring ajeng wadahe,nunas pemargi ring para pengadang-ngadange ring margine saha segehan lan tetabuhan.

Mantra : Om Ung Andabhuwana, Ih ibu pertiwi ingsun harep anunggang wadah,phoma,phoma,phoma.

2.    Risampun wenten ring sanan wadah,mantram:

   Om Ung Kertha andabhuwana ya namah swaha

3.    Munggah ring wadahe,rereh genah sane becik,gambel wakul sekarura,deleng pertiwi sambehang sekarurane ping 3,mantram:

   Om pretiwi sariram dewam

    Catur dewa maha dewi

    Catur asrama bhatari

    Siwa bhumi mahasidhi.

4.    Yan manggihing margi mengkol, jurang pangkung, peteluan,pempatan, margi tenget/semput, mantram:

   Om sang bhuta angadang marga

   Sang bhuta gangga,sang bhuta siluman

   Sang bhuta kali salah rupa

   Sang bhuta andabhuwana,pertiwi windu akasa

Ingsun anunggang wadah

Mundurta kala bhuta pisaca

Away angrusik angawe ala

Sang adruwe karya iki

  Aywa ilik silih gawe

  Orahakena margi rahayu

  Ingsun anemu awet ayu dirgayusa

  Nirmala sampurna ya namah swaha

  Phoma, phoa, phoma.

 

“OM BAJRODAKAM,OM AHHUM”

Senin, 17 Oktober 2022

CATUR MARGA

 CATUR MARGA


Pengertian Catur Marga

Catur Marga berasal dari dua kata yaitu Catur dan Marga. Catur berarti empat dan Marga berarti jalan/cara ataupun usaha. Jadi catur marga adalah empat jalan atau cara umat Hindu untuk menghormati dan menuju ke jalan Tuhan Yang Maha Esa/ Ida Sang Hyang Widhi Wasa. Catur Marga juga sering disebut dengan Catur Yoga Marga. Catur Marga atau Catur Yoga disebutkan adalah empat jalan atau cara umat Hindu untuk menghormati dan mendekatkan diri pada Tuhan Yang Maha Esa atau Ida Sang Hyang Widhi Wasa. 

Sumber ajaran Catur Marga diajarkan dalam pustaka suci Bhagavad Gita, terutama pada trayodhyaya tentang karma yoga/marga yakni sebagai satu sistem yang berisi ajaran yang membedakan antara ajaran subha karma (perbuatan baik) dengan ajaran asubha karma (perbuatan yang tidak baik) yang dibedakan menjadi perbuatan tidak berbuat (akarma) dan wikarma (perbuatan yang keliru)


Catur Marga berasal dari dua kata yaitu Catur dan Marga. Catur berarti empat dan Marga berarti jalan/cara ataupun usaha. Jadi catur marga adalah empat jalan atau cara umat Hindu untuk menghormati dan menuju ke jalan Tuhan Yang Maha Esa/ Ida Sang Hyang Widhi Wasa. Catur Marga juga sering disebut dengan Catur Yoga Marga. Catur Marga atau Catur Yoga disebutkan adalah empat jalan atau cara umat Hindu untuk menghormati dan mendekatkan diri pada Tuhan Yang Maha Esa atau Ida Sang Hyang Widhi Wasa. 

Sumber ajaran Catur Marga diajarkan dalam pustaka suci Bhagavad Gita, terutama pada trayodhyaya tentang karma yoga/marga yakni sebagai satu sistem yang berisi ajaran yang membedakan antara ajaran subha karma (perbuatan baik) dengan ajaran asubha karma (perbuatan yang tidak baik) yang dibedakan menjadi perbuatan tidak berbuat (akarma) dan wikarma (perbuatan yang keliru)

Bagian – Bagian Catur Marga

Bhakti Marga

Bhakti Marga jalan untuk menuju Tuhan dengan cara bhakti denganberlandaskan atas dasar cinta kasih yang mendalam kepada Ida Sang Hyang Widhi dansegala ciptaan-Nya.Ajaran Bhakti Marga adalah berupa penyerahan diri  secara bulat kepada Tuhan( Sang Hayang widhi). Penyerahan ini benar-benar diwujudkan oleh adanya perasaan cinta kasih (bhakti) yang mendalam dan terus menerus kehadapan Tuhan (Sang Hyang Widhi) seperti yang disebutkan Dalam kitab Suci Bhagawadgita. 

Jnana Marga

Jnana Marga adalah jalan menuju Ida Sang Hyang Widhi Wasa Tuhan Yang Mahas Esa melaluiPengetahuan atau belajar sepajang hayat

Karma Marga

Karma marga  adalah jalan pelayanan tanpa pamerih. Yang membawa pencampaian menuju Tuhan melalui kerja. Kerja yang dimaksud adalah kerja yang iklas seperti menolong teman saat kena musibah, ikut membersihkan lingkungan sekolah, membantu menyebrangkan orang dijalan.

Raja Marga

Raja Marga adalah jalan yang membawa penyatuan dengan Tuhan Yang Maha Esa melalui pengekangan diri dan pengendalian diri dan pengendalian pikiran . Raja mara mengajarakan bagaimana mengendalikan diri seperti tidak boleh marah, tidak boleh memukul teman. Raja marga dapat dilakukan dengan meditasi atau beryoga samadi atau melakukan gerakan yoga

Contoh Penerapan Catur Marga dalam Keluarga

Ajaran Catur Marga selain dipelajari secara teori (ilmu pengetahuan) perlu juga diterapkan daalam kehidupan kita sehari-hari. Dalam menjalankan masing-masing ajaran Catur Marga ini, ditunjukkan oleh perilku dalam kehidupannya di Masyarakat seperti Pelaksanaan Puja tri sandya dan yadnya sesa. Jalan yang utama untuk memupuk perasaan bakti ialah rajin menyembah Tuhan dengan hati yang tulus ikhlas dengan melaksanakan Tri Sandhya yaitu sembahyang tiga kali dalam sehari yaitu pagi, siang, dan sore hari serta melaksanakan yadnya sesa/ ngejot setelah memasak dapat juga dikaksanakan dengan mengohomarti orang tua, menolong  orang tua berkerja dan menyayangi ciptaan Tuhan

Contoh Penerapan Catur Marga di Masyarakat

Melakukan gotong royong bersama memberishkan selokan membantu warga yang sedang kena musibah dan ikut menjaga kebersihan lingkungan Desa sebagai serta kemanan dan ketertiban Desa sebagai salah satu cotoh prilaku Catur Marga di Masyarakat.


Selasa, 14 Desember 2021

HARI RAYA SUCI NYEPI

MAKNA HARI RAYA SUCI NYEPI 

Filsa              Filsafat  Dharma

Eksistensi manusia sesuai ajaran samkhya dan yoga darsana manusia diciptakan oleh Tuhan melalui perpaduan dua elemen yakni elemen kejiwaan yang disebut “purusa” dan elemen kebendaan disebut “predana”.Dari kedua elemen inilah melahirkan dua kecendrungan manusia di dalam Bhagawadgita Bab XVI,sloka 2,3 dan 4 disebutkan Dewi Sampad dan Asuri Sampad. Dewi Sampad adalah sifat-sifat yang mendorong manusia cendrung berbuat mulia,sedangkan asuri sampad manusia cendrung berbuat  jahat bahkan kerap menjauhi Tuhan.Untuk jelasnya dibawah ini kutipan Bhagawadgita tsb

              Sloka 2 :

                        Ahimsa satyam akrodhas

                        Tyagah santir apisunam

                        Daya bhutesu aloluptvam

                        Mardavam hrir acapalam.

Artinya :

(tidak menyakiti,benar,bebas dari nafsu amarah,Tanpa keterikatan,tenang,tidak memfitnah,kasih sayang kepada sesama makhluk,tidak dibingungkan oleh keinginan,lemah lembut,sopan dan berketetapan hati).

              Sloka 3 :

                        Tejah ksama dhrtih saucam

                        Adroho na timanita

                        Bhavanti sampadam daivim

                        Abhijatasya bharata.

Artinya :

(Cekatan,suka memaafkan,teguh iman,budi luhur,tidak iri hati,tanpa keangkuhan,semua ini adalah harta dari dia yang dilahirkan dengan sifat-sifat dewata).

              Sloka 4 :

                        Dambho darpo bhimanas ca

                        Krodhah parusyam eva ca

                        Ajnanam cabhijatasya

                        Partha sampadam asurim.

Artinya  :

(berpura-pura,angkuh,membanggakan diri,marah,kasar,bodoh,semuanya ini adalah keadaan mereka yang dilahirkan dengan sifat-sifat raksasa,).

Di dalam konteks samkhya yoga dijelaskan bahwa timbulnya kecendrungan itu akibat pertemuan purusa dan predana.Purusa membawa alam pikiran yang terang disebut “citta” memotivisir kecendrungan kedewaan.Sedangkan predana membawa klesa yang melahirkan kecendrungan keraksasan. Citta terdiri dari dharma,jnyana,wairagia,dan aiswarya.Dharma motivator  kebaikan, jnyana mengantar manusia ke jalan ilmu pengetahuan, wairagia dorongan keikhlasan berkorban demi kebenaran, dan aiswarya kontinyuitas manusia untuk meningkatkan kualitas kesucian. Tentu sifat –sifat ini sangat bertentangan dengan sifat-sifat prdoduk predana yang disebut klesa. Jika klesa ini dominan mengekploitir (menguasai )manusia,maka pintu “papa”akan selalu terbuka bagi manusia. Secara ekspresif (menggagu) klesa itu ada lima, yakni awidya (kebodohan,rendahnya jynana),asmita (kesombongan), Raga(mengumbar hawa nafsu), dwesa (pemarah,benci dan dendam), abhiniwesa( hidup selalu ketakutan terutama takut sakit dan mati).

Oleh karena itu  guna memenangkan citta sekaligus menguasai sifat-sifat klesa ajaran agama kita memberi petunjuk/berbagai cara yang bernuansa tattwa,susila dan upacara. Abstrasksinya perayaan Nyepi dan peringatan tahun saka dilakukan merupakan koridor kebangkitan kesadaran untuk memenangkan citta atas klesa sehingga terhindar dari kehidupan yang “papa”.

1.2       Taur Kesanga.

Taur kesangan ini tergolong bhuta yadnya,atau disebut  juga “mecaru”. Caru artinya harmonis atau cantik.Jadi tujuan upacara bhuta yadnya adalah untuk mengharmoniskan hubungan manusia dengan alam lingkungan. Secara harfiah bhuta yadnya dalam lontar “agastia parwa” disebutkan : “bhuta yadnya ngarania taur muang kapujan ring tuwuh”,(bhuta yadnya adalah mengembalikan dan melestarikan tumbuh-tumbuhan).

Pada momentum ini dituntut  keseimbangan jiwa manusia antara mengambil dan mengembalikan. Kita tahu setiap hari manusia mengambil berbagai sumber-sumber alam seperti air,tanah,api,udara yang sehat. Setelah mengambil tentu tidak lupa mengembalikan demi kelestariannya untuk kemudian pada saatnya kita ambil kembali.Bukankah alam semesta ini sesungguhnya badan jasmani Hyang Widhi sebagaimana disebutkan di dalam kitab suci yajur weda XXXX.I dan ditegaskan lagi di dalam Isopanisad I.I. isinya bahwa dengan bhuta yadnya merupakan yadnya untuk merawat badan jasmani Tuhan yang berbentuk alam semesta ini. Oleh karena itu,maka tujuan hidup mencapai dharma,artha,kama, dan moksha baru bisa dilaksanakan jika alam ini lestari atau “bhuta hita”. Hal senada juga ditegaskan di dalam Sarasamuscaya,sloka 135:“dharmarthakamamoksanam pranah samsthitihetavah tan nighnata kin na hatam raksa bhutahitartha ca”.

Oleh karena itulah upacara bhuta yadnya sebagai manifestasi taur kesanga diselenggarakan setiap tilem kesanga dari tingkat rumah tangga,lingkungan banjar,desa ,kecamatan,kabupaten sampai tingkat propinsi. Pada taur ini sepatutnya memuja tiga orang pandita yaitu pandita Siwa,pandita Budha dan Pandita Bujangga.

Di dalam lontar “eka pratama” tiga pandita ini disebutkan “sang katrini katon”. Pandita Siwa tugasnya “amrestita akasa”,pandita Budha bertugas “amrestita pawana” dan pandita Bujangga bertugas “amrestita sarwaprani”. Amrestita artinya menyucikan dalam arti sekala niskala.

Sehari setelah taur kesanga yaitu tanggal apisan sasih kedasa dimulailah “nyepi”,maksudnya sesungguhnya adalah menyepikan indria,dijaga jangan sampai bergolak untuk dipuaskan, karena nafsu indria yang mampu terjaga dengan baik dapat meningkatkan kesehatan jasmanidan rokhani. Maka saat tanggal pisan sassih kedasa inilah diingatkan untuk menyepikan gejolak indria agar ia brgerak secara wajar dan sehat. Indria yang wajar dan benar itu adalah indria yang patuh pada kendali pikiran.pikiran berada di bawah kendali budhi.

Lontar Sunarigama menyuratkan,bahwa pelaksanaan brata penyepian sbb :…enjangnia nyepi amati geni, tan wenang sajatma anyambut karya sakalwirnya, agni-agni saparanya tan wenang, kalinggania wenang sang wruh ring tattwa jnyana glearakena semadi,tapa,yoga ametitis kasuniatan.(besoknya nyepi tidak boleh menyalakan api,semua orang tidak boleh melakukan pekerjaan,berapi-api dan sejenisnya tidak boleh. Karenanya orang yang paham akan hakekat tattwa agama agar melakukan semadi,tapa dan yoga mencapai alam sunia (alam rohkani).

Dari teks bunyi lontar Sunarigama ini lah kemudian direkonstruksi oleh PHDI Pusat menjadi Catur Brata Penyepian :amati gni,amati karya,amati lelungan,amati lelanguan. Dalam berbagai kegiatan keagamaan lainnya dalam lingkar panca yadnya dan hari raya prosesi nyepi juga dilaksanakan meski tidak menyebut dengan nyepi.Misalnya hari raya galungan ada disebut “embang sugian” (sehari setelah sugian jawa yakni saniscara umanis wuku sungsang.saat ini tidak melakukan kegiatan apapun(nyepi) namun yang dianjurkan “anyekung jnyana nirmalakena”.(menyatukan jnyana untuk mencapai kesucian atau nirmala).

Dalam konteks Brata penyepian ini mari kita renungkan slokaBhagawadgita Bab IV.sloka 39,sbb:

                   “sraddhawami labhate jnyanan

                   Tat-parah samyatendriyah

                   Jnyanam labdhva param santim

                   Acirenadhigacchati”

Artinya :

(Ia yang memiliki kepercayaan,pengabdi dan menguasai panca indranya,memperoleh ilmu pengetahuan,dengan memiliki ilmu pengetahuan ia menemui kedamaian abadi).

Mungkin ada relevansinya untuk sama-sama kita pahami bahwa tujuan hidup adalah mewujudkan jagadhita dan moksha. Oleh karena itulah realisasinya kita harus mampu mewujudkan 4 tujuan hidup :catur purusa  artha atau catur warga yaitu dharma,artha,kama dan moksha.Empat tujuan hidup ini dijelaskan di dalam Brahma sutra,228,45 dan Sarasamuscara sloka 135 (lihat di depan).

Secara agamis tujuan hidup itu dapat diwujudkan berdasarkan “yadnya”,Tuhan(prajapati),manusia(praja) dan alam (kamadhuk).Tuhan,manusia dan kamadhuk selalu berkaitan  berdasarkan atas yadnya. Tersirat hal ini di dalam Bhagawadgita Bab III.sloka 10 : 

                   “saha yajnyah prajah  srstwa

                   Purowaca prajapatih

                   Anena prasavisyadhvam

                   Esa vo stv ista kama dhuk”.

          Artinya :(sesungguhnya sejak dulu dikatakan,Tuhan setelah menciptakan manusia melalui yadnya,berkata: dengan(cara) ini engkau akan berkembang,sebagaimana sapi perah yang memenuhi keinginanmu (sendiri).

Dengan demikian manusia harus beryadnya kepada Tuhan,kepada alam lingkungan, dan beryadnya kepada sesama.Tawur kesanga menurut petunjuk lontar Sang Hyang Aji Swamandala adalah termasuk upacara bhuta yadnya,tujuannya adalah untuk mewujudkan kesejahteraan alam lingkungan.Oleh karena itu sebelum mewujudkan catur purusa artha secara seksama lakukanlah langkah-langkah nyata untuk membangun kesejahteraan alam,tentu langkah ini menjamin terwujudnya catur purusa artha.

Sarasamuscaya 135 : “Matangnyan prihen tikang bhutahita haywa tan masih ring sarwaprani”.“apan ikangprana ngaranya,ya ika nimitang kapagehan ikang catur warga,muang dharma,artha,kama moksha”(karena kehidupan mereka itu menyebabkan tetap terjaminnya dharma,artha,kama,moksha).

Demikian juga di dalam Agastya Parwa dijelaskan tujuan bhuta yadnya,adalah : Bhuta yadnya namanya tawur dan mensejahterakan tumbuh-tumbuhan.Lanjut di dalam Bhagawadgita III.14 disebutkan

                   “amad bhavanti bhutani

                   Parjanyad anna-sambhavah

                   Yajnyad bhavati parjanyo

                   Yajnyah karma-samudbhavah”

Artinya :

(karena makanan makhluk hidup menjelma,karena hujan tumbuhlah makanan,karena persembahan(yadnya) turunlah hujan,dan yadnya lahir karena kerja).

Di dalam lontar “eka pratama” dan “usana Bali” disebutkan bahwa Brahma berputra tiga orang yaitu Sang Siwa,Sang Budha,dan Sang Bujangga.Ketiga putra ini diberi tugas amrestita akasa,pawana dan sarwa prani .Oleh karena itulah pada saat upacara Tawur Kesanga upacara semestinya dipimpin oleh tiga pandita ini yang disebut Tri Sadaka. Beliaulah menyucikan ketiga alam ini “bhur loka,bhwah loka,dan swah loka”.

 

 

 

1.3       Pelaksanaan Upacara.

 

4 atau 5 hari sebelum nyepi dilaksanakan melasti.Menurut lontar Sundarigama :”….manusa kabeh angaturaken prakerti ring prewatek dewata”.Upacara melasti ini sama dengan  upacara “nagasankirtan” di India ( umat hindu berkeliling desa melantunkan kidung-kidung kebesaran Tuhan (namasmaranam) untuk menyucikan wilayah desa yang dilalui.

          Untuk di Bali sebagaimana biasa pelaksanaannya berdasarkan wilayah yakni : Di ibukota Propinsi dilakukan upacara tawur. Di Tingkat Kabupaten dilakukan upacara Panca Kelud, di tingkat Kecamatan dilakukan upacara Panca sanak, Dasar Caru Panca Sato ditambah  Asu Bang Bungkem tempatnya Klod Kauh, Penyerang Bebek Bulu Sikep di Klod Kangin atau tenggara/ genya, di tingkat desa Panca sato,ditingkat banjar upacara ekasato.( Lontar Dadang Bang Bunggalan).

Sedangkan di masing-masing rumah tangga upacara dilakukan di natar mrajan.Aturannya segehan panca warna 9 tanding, segehan nasi cacah 108 tanding.Sedangkan dipintu masuk?lebuh dipancangkan sanggah cucuk dengan banten daksina,ajuman,peras,dandanan,tumpeng kelan, sesayut,penyeneng,jangan-jangan serta perlengkapannya. Pada sanggah cucuk digantungkan ketipat kelan (6 buah),sujang berisi arak tuak.Di bawah sanggah cucuk segehan agung asoroh,segehan manca warna 9 tanding dengan olahan ayam brumbun dan tetabuhan arak,berem tuak dan air tawar.( Lontar Bama Kertih)Usai menghaturkan pecaruan semua anggota keluarga kecuali yang belum ketus melakukan upacara beyakala prayascita dan natab sesayut pemyakala lara malara di natar paumahan.



SEKILAS TENTANG TAHUN SAKADAN

 MAKNA HISTORISNYA.

   KITAB SUCI WEDA SEBAGAI WAHYU TUHAN

Kitab suci Catur Weda terdiri dari 20.389 mantra dan dibangun oleh 6 unsur yang disebut  Sad Angga Weda, yaitu Siksa, Kalpa. Wyakarana, Nirukta, Chanda dan Jyothesa.Mantra weda ini merupakan sabda Brahman sebagaimana disebutkan di dalam Manawa Dharmasastra 1.23 dan BHagawadgita Sloka XV.15,sbb:

                   “sarvasya caham hrdi sannivisto

                   Mattah smrtir jnanam apohanam ca

                   Vedais ca sarvair aham eva vedyo

                   Vedanta-krd veda vid eva ceham”

Artinya :

(Aku berdiam dalam hati semua,ingatan dan ilmu pengetahuan,hilangnya ingatan datangnya dari aku,sesungguhnya akulah yang harus diketahui oleh semua kitab veda,Akulah pencipta Vedanta dan Aku pula yang mengetahui veda).

Menyimak sloka ini sesungguhnya mantra veda adalah benar-benar “divine origin (benar-benar sabda Tuhan) dan bukan “human origin”(bukan buatan manusia). Itulah sebabnya mantra veda disebut “Veda Sruti”,mantra sabda Tuhan yang langsung didengar oleh para Maha Rsi.Guna memahaminya maka dibuatlah tafsir antara lain kitab Sad Angga Veda,yakni Siksa tentang Phonetika (ilmu bunyi), Kalpa (tentang upacara dan upakara agama), Wyakarana( tata bahasa Veda), Chanda (aturan-aturan tentang tata cara melagukan mantra veda),Nirukta (asal usul kata atau etimologi).

1.2    Sejarah tahun Saka Dari India sampai Di Bali

 

Ekisistensi Tahun Saka di India merupakan tonggak historis menutup permusuhan antar suku bangsa di India.Seribu tahun sebelum lahirnya tahun saka negeri India dilanda permusuhan antar suku.Adapun suku-suku bangsa yang tiada hari tanpa bentrok adalah Pahlawa, Yuehchi,Malawa, Yuwana,dan Saka.Pertikaian selalu terjadi siapa kuat dia yang memimpin dan mengekplitir yang kalah.Lambat laun tirai kebosanan terutama di suku saka berhembus sekaligus berpaling haluan dari pertikaian politik dan militir menjadi focus meningkatkan kesejahteraan warganya dengan menguasai astronomi pertanian,peternakan dan perdagangan. Disini diperlukan pengetahuan tentang musim atau hari baik yang bersumber pada astronomi.Akhirnya usaha suku saka ini menemu hasil gemilang. Betapapun pada tahun 125 Masehi yang berkuasa di India adalah dinasti “Kushana” dari suku bangsa Yuehchi terketuk dengan  perubahan haluan suku saka tersebut. Dengan kekuasaan yang dimiliki dipergunakan merangkul semua suku bangsa dengan langkah-langkah mengambil puncak-puncak kebudayaan suku-suku bangsa itu menjadi kebudayaan kerajaan.

Pada tanggal 21 Maret tahun 78 Masehi Raja Kaniska I dari dinasti Kushana mengangkat sistim penanggalan saka menjadi penanggalan kerajaan.Karena terbukti sistim ini menuntun rakyat bercocok tanam,beternak dan berdagang dengan menggunakan sistim penanggalan saka. Sejak itulah bangkit kesadaran suku-suku bangsa India untuk hidup penuh toleransi membangun kesejahteraan bersama( Dharma Siddhiyartha). Dampak toleransi ini maka sistim kalender saka ini semakin berkembang.

Pada abad ke 4 Masehi di Indonesia sudah juga berkembang agama Hindu.Sistim penanggalan saka pun ikut berkembang.Pada tahun 456 Masehi mendaratlah Pandita Saka yang popular disebut Aji Saka di Kabupaten Rembang (Jawa Tengah).Saat inilah mulanya sistim penanggalan saka dikenal di Indonesia.

Pada jaman Majapahit di Indonesia sistim penanggalan saka benar-benar telah berkembang dan eksistensinya sangat diakui di kerajaan Manajapahit.Maka setiap bulan cetra (Maret) tahun saka diperingati dengan upacara keagamaan dari tanggal 1 s/d 3 cetra setiap tahun di alun-alun Majapahit.Uraian lengkap perayaan tahun saka dapat dibaca di dalam Kitab Negara Kertha Gama oleh rakawi Prapanca pada pupuh VIII,XII dan juga pupuh LXXXV, LXXXVI-XCII.

Setelah agama Hindu berkembang di Bali barulah dirayakan Tahun Baru Saka melalui Tawur Kesanga dengan Nyepi sebagai puncaknya.

Menyatukan matahari dan bulan.

Menurut pandangan Hindu alam semesta sangat berpengaruh pada kehidupan manusia di dunia ini.Peredaran planet-planet di ruang angkasa menimbulkan iklim yang sangat berpengaruh pada kehidupan makhluk ciptaan Tuhan/Hyang Widhi. Planet-planet itu disebut “Brahmanda”(dalam Kitab Brahmanda Purana) Kata Brahmanda etimologinya berasal dari kata “Brahman” artinya Tuhan dan “Anda” artinya telor. Dalam bahasa sastra veda planet-planet yang memenuhi ruang angkasa adalah “telornya  Hyang Widhi”,harfiahnya semua planet-planet itu adalah ciptaan Hyang Widhi Wasa. Planet yang paling berpengaruh adalah matahari,bulan dan bumi.Filosofis timur menegaskan bahwa kita manusia ini tidak hidup berhadapan dengan alam tetapi hidup bersama-sama alam. Bahkan menurut pandangan Hindu manusia itu disebut “bhuwana alit” sedangkan alam semesta disebut “bhuwana agung”.Oleh karena itu kita sebagai manusia hendaknya  dapat adaptif dengan alam bukan menaklukannya. Bumi bergerak mengelilingi matahari, bulan mengelilingi bumi. Bumi ketika mengelilingi matahari selama 365 hari 5 jam 48 menit 46 detik pertahun. Sedangkan bulan mengelilingi bumi setiap bulan selama 29 16/31 hari atau selama 354 atau 355 hari pertahun.Jika kita bandingkan dengan peredaran bumi mengelilingi matahari,maka bulan selalu lebih cepat sepuluh hari setiap tahunnya. Umat Hindu di Indonesia dalam menjalankan ajaran agamanya menganut tiga sistim kalender yaitu “kalender berdasarkan perhitungan peredaran  bulan mengelilingi bumi. Perhitungan  ini disebut “candra Premana” atau “Lunar Sistim”.Yang kedua  menghitung peredaran bumi mengelilingi matahari disebut “Surya Premana” atau “Solar Sistim”. Yang ketiga adalah “Sistim Wuku”.

Selain itu umat Hindu di Bali dan Di Jawa mengenal pula sistim penanggalan “Prenata Masa”.Sistim ini sesungguhnya berdasarkan Surya Premana yang khusus diterapkan dalam rangka memahami musim untuk kepentingan kehidupan budaya agraris.

 Bertemunya tahun surya dengan tahun candra.

Sebagaimana diketahui bahwa Tahun Saka berakhir tiap tanggal 21 maret untuk tahun biasa,sedangkan untuk tahun kabisat tanggal 20 Maret.Jadi tahun baru saka kalau tahun biasa adalah tanggal 22 Maret dan kalau tahun kabisat tanggal 21 Maret.Tahun biasa bulan Pebruarinya berumur 28 hari,sedangkan tahun kabisat 29 hari.Dengan demikian Tahun Baru Saka jika tahun biasa setiap tanggal 22 Maret saat matahari berada pada garis khatulistiwa.Sedangkan perayaan hari Nyepi dari upacara melasti,nyejer,taur kesanga sampai nyepi menggunakan sistim candra. Agar perhitungan tahun saka yang menggunakan sistim surya selalu dapat bertemu dengan perayaan nyepi yang menggunakan sistim candra maka setiap tahun diadakan “penampih sasih”.Setiap  satu tahun sistim candra lebih cepat 10 hari dari perhitungan surya. Sistim candra setahun 355 hari sedangkan sistim surya setahun selama 365 hari.Manakala sudah tiga tahun berarti sistim candra sudah maju sebulan.

Agar perhitungan surya ketemu dengan perhitungan candra maka sistim candra meiliki bulan ketiga belas.Dengan adanya bulan ketiga belas ini maka bulan kesanga sistim candra akan selalu ketemu dengan bulan Cetra sistim surya. Dengan dianutnya sistim penampih sasih,maka umat Hindu di Indonesia menganut sistim terpadu antara sistim Lunar (Candra Premana) dengan sistim Solar (Surya Premana).Perpaduan ini disebut sistim “Luni Solar” yaitu perhitungan candra mengikuti perhitungan surya.Pertemuan disini artinya “mendekatu”. Oleh karena itu Tilem Kesanga dalam sistim Luni Solar akan bergerak antara tanggal 15 Maret sampai 14 April. Hal ini terjadi setelah sistim penampih sasih itu dirubah dari sistim “berkesinambungan” kini diganti dengan sistim “berkeseimbangan”.

Sistim penampih sasih berkesinambungan,bulan ketiga belas itu selalu pada sasih jesta atau Sada saja.Sasih Jesta atau Sada yang menjadi bulan ketiga belas sering disebut “Mala Masa”.Setiap tiga tahun ada sasih Jesta atau sasih Sada dua kali.Dengan demikian sasih menurut perhitungan Candra setiap tiga tahun umurnya tiga belas sasih atau bulan.

Ada satu hal yang patut direnungkan bahwa menurut Lontar Wariga milik Ida Pedanda Putra Telaga di Griya Banjar  Angkan Klungkung nampih sasihnya tidak hanya pada sasih Jesta dan Sada saja. Yang diberlakukan sekarang adalah kembali pada sistim nampih sasih berdasarkan lontar Purwaning Wariga,dimana penampih sasih tidak hanya jatuh pada sasih Jesta atau Sada saja,bisa pada sasih yang lainnya.Hal ini belum diagendakan oleh PHDI  baik Daerah maupun Pusat.

Demikian sekapur sirih pemaknaan Nyepi,Tahun Saka dan tattwa historisnya semoga dapat memperkaya khasanah pengetahuan pembaca.

 

3.1       SIMPULAN

 

1.   Lontar Sang Hyang Aji Swamandala menyuratkan :Muah yan tawur kunang haywa angelaning pamargi ring tilem sasih Chaitra” ( Bilamelaksanakan tawur hendaknya janganlah mencari  hari lain,selain tilem bulan Chaitra”. Demikian juga tahun baru Icaka dirayakan pada tanggal 1 Waisakha saat mana matahari menuju garis lintang utara yang disebut “Uttarayana/Dewayana” merupakan saat yang sangat baik untuk mendekatkan diri kepada Hyang Widhi.

2.   Pelaksanaan pergantian tahun baru Icaka dilaksanakan pada bulan mati.Mengapa?Mengutip Lontar Swamandala disuratkan,bahwa penentuan itu sudah merupakan ketentuan “sastra dresta” yang secara filosofis bulan mati(tilem) itu merupakan nyasa kegelapan alam yang diyakini akan memberi pengaruh negative pada kehidupan manusia. Ingat juga “Siwaratri” pada tilem kepitu dengan implementasi brata upawasa,monabrata dan pejagran.Untuk itulah wajib hukumnya saat Nyepi umat Hindu melaksanakan Catur Brata Penyepian yang hakekatnya “pengendalian diri”.Mempertegas kembali uraian sebelumnya bahwa pergantian tahun baru Icaka terjadi pada tilem kesanga. Raja Kaniskha I naik takhta pada tanggal 1 bulan 1 tahun 1 caka (78 masehi). Dari segi etimologi jatuhnya tahun baru Icaka sebenarnya merupakan bulan kesatu meski pada saat itu bulan Maret/April. Jika diurut mulai bulan September maka akan menjadi September (septum/sapta),= bulan ke 7,Oktober(octo/asta)=bulan ke 8, November(novum/nava)=bulan ke 9, December (decum/dasa) = bulan ke 10,januari = bulan ke 11, dan Pebruari = bulan ke 12. Dengan demikian maka Maret saat pergantian tahun baru Icaka merupakan bulan baru atau bulan pertama tahun baru Icaka,meski berdasarkan perhitungan penampih sasih bisa bergeser ke bulan April. Dari sudut mistik tilem kesanga merupakan angka satuan tertinggi,berapa saja dikalikan 9 lalau dijumlahkan hasilnya tetap 9.

3.   Hari raya Nyepi adalah hari penyucian untuk mencapai keseimbangan bhuwana agung dengan bhuwana alit sekaligus menyambut datangnya tahun baru Icaka.Penyucian bhuwana agung itulah implementasinya upacara melasti dan tawur kesanga,sedangkan penyucian bhuwana alit umat menjalankan catur brata penyepian. 

TATA CARA NGATURAN PENYINEBAN

                                                                           PENYINEBAN A.       P engastawa Lan Eedan Upacara Penyineban ...