PENYINEBAN
A. Pengastawa Lan
Eedan Upacara Penyineban
Nyineb adalah rangkaian akhir dari
upacara yajna/piodalan. Setiap melaksanakan upacara yajnya selalu diakhiri dengan
upacara penyineban atau acara penutupan sebagai kegiatan akhir .Maksud dari dilaksanakannya
upacara penyineban yaitu ;
1.
Sebagai penghayatan atas apa yang sudah dilakukan dalam
upacara tersebut.
2.
Melepaskan diri dari keterikatan dengan jalan mempersembahkan
segala sesuatu dalam bentuk upakara dan upacara.
3.
Mengembalikan (ngaturin Bhatara sami anuju genah sowang-sowang)
atau Kembali ketempatnya masing-masing yaitu dengan menutup/ nyineb rangkaian upacara
. Setelah itu dilanjutkan dengan upacara Ngelebar Ida Bhatara sebagai acara
pemuput.
B.
Tata CaraUpacara Penyineban sebagai berikut ;
1.
Ngemargiang tirtha pengeresikan( pateh sekadi ring
eedan piodalan )
2.
Ngastawa Surya
,Mantra pateh sekadi ring eedan piodalan )
3.
Ngastawa Ista Dewata /Guru Stawa( sekadi ring ajeng)
4.
Ngastawa panca Rsi( sekadi ring ajeng )
5.
Ngaturang banten Daksina nyuksmayang karya ( piodalan) bahwa
Ngaturang banten penyineban, mantra :
Oṁ Parama- Śiwa twaṁ guhyaḥ
Śiwa tattwa parāyanaṁ
Śiwa śya prenātha nithyeṁ
Chandīśaya namo’śtute
Oṁ naiwidhyeṁ Brahmā Wiṣṇuśca
Bhokta Dewa Maheśwara
sarwa wayadi ālabhakti
sarwa karyā praśiddhantu
Oṁ Jayārthī jaya āpnuyat
Yasārthī yasa āpnoti
śiddhi sakala āpnuyat
Parama śiwa ālabhaktI
(T.Goudriaan&C.Hooykaas,
Terjemahan I made Titib, 2004;436 )
Dilanjutkan,mantra
:
Oṁ awigeni
saraśwati ya namaḥ
Oṁ gagaṇa amṛta
ya namaḥ
Oṁ tīrtha
rakta śweta nila warṇa amṛta ya namaḥ
Oṁ paṁ jaya
namaḥ
Oṁ aṁ agra
dewāya namaḥ
Oṁ Yaṁ Śiwa śuddha ya namaḥ
Oṁ caṁ camani
jaya namaḥ
Oṁ Ghriṁ Śiwa
suddha ya namaḥ
Oṁ sarwa dewī
bhyo namaḥ
Oṁ sarwa bhuṣaṇa
bhyo namaḥ
Saa ;
Ong pakulun pāduka Bhaṭāra Bhaṭārī, reh sampun iratu katuran Upakara
pujawali, mangke pāduka Bhaṭāra katuran masineb,puniki aci pasineban pāduka Bhaṭāra
sarining canang,burat wangi, lenga wangi, pras penyeneng,ajuman saha pejati,suci,sayut
pengambeyan tegep saha raruntutania, kenak hyun pāduka Bhaṭāra
anyaksinin,anodianing,amukti aken sari ,Saturan manusan pāduka Bhaṭāra, manawi
asing kirang asing luput pengacin pāduka Bhaṭāra, den agung sinampura sang
adruwe karya, mangke lumaris masineb pāduka Bhaṭāra anuju genah iratu sowang –
sowang.
6.
Ngaturang Eedan Banten Pesineban :
pejati, suci, sorohan,
pras penyeneng, sayut pengambean,ajuman/ perangkatan (
pengastawanya pateh sekadi ring ajeng)
7.
Muktyang Sesajen ring Bhatara sami, Mantra
:
Huṁ kārādhy -anta saṁruddhaṁ
Guhya śakti pradīpanaṁ
Tarpaṇaṁ sarwa pūjānām
sarwa śiddhi karaṁ smṛtam namaḥ swāhā
Naṁ kārādhy - anta saṁruddhaṁ
Naṁ kāreṇa widarbhitam
amali karaṇam mantraṁ
sarwa mantreṣu siddhidam namaḥ swāhā
Uṁ kārādhy -anta saṁruddhaṁ
Uṁ kāreṇa widarbhitam
Etat suptasya mantrasya
Bodhanaṁ paramaṁ smṛtam namaḥ swāhā
Aṁ kārādhy-anta saṁruddhaṁ
Aṁ kāreṇa widarbhitam
Tarpaṇaṁ sarwa pūjānām
Prasādhanaṁ tu śiddhidam namaḥ swāhā
(T.Goudriaan&C.Hoykaas,Terjemahan
I Made Titib,2004 ; 242 ).
8.
Dilanjutkan,Mantra ;
Sakaraṁyan mahā amṛta
Oṁ kara Candra ṇyate namaḥ
Namaḥ nada Oṁkaraṁ amṛta
Bhoktayet
Dewa saṁpūrṇa
Ong Hyang angadakaken sari
Ong Hyang Anyumputaning sari
Ong Hyang angisepaning sarining yadnya
Lunga sari, teka sari, .... 3x
Raris matabuh (arak, berem, air), Mantra :
Oṁ Dewa bhuktam mahā śukhaṁ
Bhodanaṁ parama amṛtaṁ
Dewa bhakṣyaṁ mahā thustem
Bhoktṛ lakṣaṇa
ya namaḥ
Saa
:
Pakulun pāduka Bhaṭāra kabeh, hulun
Aminta waranugrahan pāduka Bhaṭāra,puniki pamong
mong pāduka Bhaṭāra matur piuning duaning dudonan upacara piodalan pāduka Bhaṭārasampun puput kamargiang,
manawi kirang langkung bhakti katur ring pāduka Bhaṭāra den agung sinampurane,ngelungsur
waranugraha sukha rahayu galang apadang
Oṁ saṁpūrṇa ya namaḥ
9.
Ngaturang Banten ring Pesamuhan,Mantra :
Oṁ Dīrghāyur bala wṛddhaśakti
karaṇaṁ
Mṛtyuñ jayaṁ śāśwataṁ,
rogādi kṣaya kuṣṭhā duṣṭaKaluṣaṁ
candra prabhā bhāswaraṁ
Hrīm- mantrañ ca
caturbhujaṁ tri- nayaṇam
Wyālopawītaṁ Śiwam
śītaṁ cāmṛta madhyagam śukha
–kāraṁ
Jīwa –kṣaya wyaṁsakam
Śwetāmbho ruha karṇiko pari - gataṁ
Dewa suraiḥ pūjitaṁ
Mṛtyu krodha balaṁ mahākṛti
Mayaṁ karpūra -reṇu- prabhaṁ
Twāṁ wande waradāya bhakti
śaraṇaṁ
Prāpyaṁ mahā prastumaiḥ
śāntaṁ sarwa
gataṁ nirantam abhawaṁ
Bhūtātmakaṁ nir-guṇam
Śraddhā- bhakti- kṛtā ṁwimukti karaṇaṁ\
Wyāptaṁ jagad-dhāraṇam
Maulī bandha kirīṭa kuṇḍala-dharaṁ
Caitaṇya -duṣṭa -kṣayaṁ
(T.Goudriaan&C.Hoykaas,Terjemahan I Made Titib,2004 ;
170 ).
Dilanjutkan ngayab Banten sami, Mantra :
Oṁ Bhūktyantu sarwa to Dewa
Bhūktyantu Trī Loka
nātha
Sa-gaṇaḥ sa-pari -wāraḥ
Sa-wargaḥ sadā dhasi
Mano gandhaṁ manaḥ puṣpam
Mano dhūpaṁ manaḥ kriyā
Śuddha –cittaṁ mano mayaṁ
Dadyāt twayi mahā prabho
Ong Agnir-agnir jyotir-jyotir ,samarpayami,puspam ,
palam ,toym gandham, satam sarwa Dewa śukha predhana ya namaḥswāhā
10. Ngaturangpakenak-kenak ring ajeng bhatara
sami, Mantra :
Ong
pakenak-kenak paripurna ya namaḥ swāhā
11. Penyida karya, Mantra :
Oṁ Brahmā prajā-patiḥśreṣṭhaḥ
Swyambhūr warado
guruḥ
Padma –yoniścatur- waktr
Brahmā sakalam ucyate
Oṁ Hrang hring saḥ Brahmā prajā-patiḥ ya namaḥ
swāhā
(T.Goudriaan&C.Hooykaas, Terjemahan I made Titib, 2004 ; 346)
12.
Puja pras( patehsekadi ring eedan
piodalan)
13.
Ngaksama jagat natha ( pateh sekadi ring
eedan piodalan )
14. Puja Basokan/ Pengopog, Mantra
:
Ong pakulun iki ikang manusa angaturaken pengopog sarwa
daging pasar lenda sabungkul,
lawesatukel ,jinah satak bolong,beras acatu muncrat manawi kirang langkung aturan
manusa katur ring Bhatara sami
Oṁ śiddhir astu ya namaḥ swāhā
15. Panca
Sembah
Sembahyang berasal dari bahasa Jawa Kuno, dari kata
sembah artinya menghormati, takluk, menghamba, permohonan, kata hyang artinya:
Dewa Dewi, suci, jadi sembahyang artinya: menghormati atau memohon kepada Dewa
atau kepada yang suci, dalam melakukan sembahyang menggunakan media berupa:
sesajen, ucapan-ucapan suci, sikap diri dan bathin. Dari penjelasan ini
sembahyang dan menyembah ada sedikit perbedaan pengertian. Sembahyang adalah
penyerahan diri dengan tulus ikhlas kepada yang suci (Ida Sang Hyang Widhi,
Dewa, Roh Suci Leluhur, atau para Maha Rsi) sedangkan menyembah adalah
menyampaikan rasa hormat, dapat ditujukan kepada sesama manusia yang mempunyai
kedudukan lebih tinggi seperti: Raja, pendeta, orang tua, dll. Demikian pula
kepada bhuta, sembah dapat pula dilakukan bukan dalam artian penyerahan diri
tetapi dalam artian penghormatan sebagai wujud rasa terima kasih, karena bhuta
merupakan unsur-unsur yang membentuk alam lingkungan hidup kita (alam banyak
jasanya bagi kehidupan manusia).Sembahyang dengan penyerahan diri
sebulat-bulatnya hanya dapat ditujukan kepada Tuhan Yang Maha Esa. Namun
sembahyang atau kramaning sembah yang artinya tata tertib menyembah. Dari
uraian inilah lahirnya istilah panca sembah yang membedakan cara, tujuan dan
sikap menyembah. Panca Sembah sebagai berikut :
1)
Sembah kaping pertama sembah puyung,
maksud dari cakupan tangan puyung adalah mengadung makna sebagai simbul Sang
Hyang Widhi, Karena kata “ puyung “
artinya“sunia “ (kosong ) , pengertian sunia itulah dimaksudkan dengan Sang
Hyang Widhi (Nirgunam Brahman)atau disebut“Utpetining sembah “( Bungkahing
sembah Oleh karena itu dalam muspa
puyung , pikiran harus di pusatkan
(ulengang kayun) dengan membayangkan
dan menurunkan Ida Sanghyang Widhi (SangHyang Atma ) dalam keadaan sunia atau kosong .
2)
SembahKaping kalih, dihaturkan kehadapan Sang
Hyang Siwa Raditya, pada persembahan tingkat kedua ini mengandung makna dan
tujuan bahwa Sang Hyang Widhi telah bermanipestasi menjadi kekuatan sinar suci
dengan sebutan Sang Hyang Siwa Raditya ( sanghyang Surya yang berarti sinar.
Dalam hal ini Sang Hyang Widhi telah berubah menjadi Dewa namun belum memiliki kekuatan baru berpungsi
sebagai pesaksi ( Saguna Brahman ) yaitu
nunas pesaksian ring sanghyang surya, maka upesaksi aturan sane katur,
masrana sekar petak ( putih/kuning).
3)
Sembah kaping tiga dihaturkan kehadapan
SangHyang “ Ista Dewata(memohon keagungan- Nya). Pada tingkat persembahyangan
ini mengandung makna dan tujuan bahwa
pada tahap sebelumnya Sanghyang Widhi
bersipat Dewa (sinarsuci ), namun persembahan pada tingkat ini beliau berubah
menjadi kekuatan pelindung atau disebut “ Bhatara “( Kriya Guna Brahman) sembah
kaping tiga pengacepe ring Ista Dewata sane katuwur, masrana kwangen.
4)
Sembah kaping pat pengacepe ring Bhaṭāra sami (Bhaṭāra
samudaya) nunas wara nugrahan Ida ( nunas panugrahan) merpergunakan kwangen ,
yang memiliki makna sebagai “ Sthitining
Sembah “ Pengacepe ring bhaṭāra sami (bhaṭāra samudaya) nunas wara nugraha,
masrana kwangen .
5)
Sembah/muspa kaping lima sebagai sembah
paling trakhir dari panca sembah. Sembah tangan puyung ini sebagai“prelinaning
sembah, yang maknanya sebagai kembalinya
pungsi SangHyang Widhi dalam wujudnya sebagai
bhatara untuk kembali wujud Dewa dan dari wujud Dewa kembali wujud
asalnya yaitu Sang Hyang Widhi (Nirguna Brahman) .
16. Risampun
wus puput nunas tirtha lanwija, malih nyakupang tangan puyung nunas suksmaning
manah (sebagai ucapan trima kasi atas warenugrahan Ida Sang Hyang Widhi Wase ) .
17. Nibakang
Tīrtha
Nibakang tīrtha atau nunas tīrtha bermakna sebagai anugrah Tuhan, sebagai
wujud bhakti yang telah memberikan anugrahnya berupa kesehatan dan keselamatan,
cara penggunaanyadengan memercikan, diraupkan, diminum tiga kali ,jadi semuanya
mengandung makna sebagai penyucian tri kaya yaitu pikiran, perkataan dan
perbuatan agar meningkat menjadi suci (parisuddha) dan
terbebas dari segala kotoran, noda ,dosa dan kecemaran.
18. Nibakang
Tīrtha Kśiwadwara ping tiga, tatuweknyane :
1)
Mersihinpikayunan Mantra;
Oṁ Ang Brahmā amṛta ya namaḥ
Oṁ Ung Wiṣṇu amṛta ya namaḥ
Oṁ Mang Īśwara amṛta ya namaḥ
2)
Minum (ajeng) ping tiga, tatuweknyane
mersihin bebaosan (perkataan ), Mantra :
Oṁ śiwa amṛta ya namaḥ
Oṁ Sadā śiwa amṛta ya namaḥ
Oṁ Parama śiwa amṛta ya namaḥ
3)
Maraup ping tiga, tatuweknyane nunas
pemarisuddha angga sariraEtika meraup :
o
Meraup pertama tangan diusapkan mulai
dari dahi kebawa hmelalui pipi kanan , agar telinga kanan mendapat tirtha
sampai kedagu ,lalu kembali keatas sampai keubun – ubun.
o
Meraup kedua tangan diusapkandari dahi
lalu turun melalui pipi kiri sampai kena telinga kiri hingga kedagu, lalu
kembali keatas sampai di ubun ubun.
o
Meraup ketiga ,dimulai dari dahi,
kebawah menuju hidung dan mulut agar kena tirtha sampai kedagu , lalu keatas
sampai di ubun – ubun.Mengenai makna dan tujuan dari etika meraup seperti
diatas adalah untuk memohon kehadapan Hyang Widhi ,agar panca Budhindriya
danpanca karmendriya dapat disucikan melalui kekuatan tirtha.
Maraup,mantra :
Oṁ sarīra paripūrna ya namaḥ
Oṁ Ang ung mang gaṅgā amṛta ya namaḥ
Oṁ Sarīra śuddha paramanta ya namaḥ
Oṁ Ang sama saṁpūrṇa ya namaḥ
Masirat Tīrtha apisan ke badan, Mantra :
Oṁ ātma raga sarīra pariśuddhamāṁ swāha
Raris masekar, Mantra :
Oṁ kesuma yuddha jaya ya namaḥ swāhā.
19. Nibakang
wija/bija.
Wija /bija punika beras sane sampun kabersihin antuk toya
cendana, mungguwing tatuweknyane nunas amrta tur taler maka perlambang nunas
bibit kesucian ring ida bhatara. Wija maka lambang sanghyang kumara mwang
lambang kehidupan. Mawija tatuweknyane manumbuh kembangkan benih kesiwaan ring
sajeroning angga sarira. Indik bhasmatatuweknyane maka perlambang peleburan.
Nibakang wija / bija :
v Ring
siwa dwara : perlambang linggih ida sanghyang Widhimerage
Sanghyang Atma
Oṁ Ātma tattwātma ya namaḥ Swāhā
v Ring slagan alis (dahi
) : perlambang mangdane pakayunan
statesuci nirmala
Oṁ śriyam bhawatu
v Ring
tenggorokan : perlambang mangdane
laksanane siddha becik
Oṁ śukhaṁ bhawantu.
v
Ajeng
: perlambang mangdane prasiddha bebawosestate becik tur mapikolih
kerahayuan.
Oṁ pūrṇaṁ bhawatu
Oṁ kṣama sampūrṇaṁ ya namaḥ swāhā
Pakeling
;
Ida Bhatara / Pretima (arca) tedunang tur ngider ngutara yana ( dari arah
timur keutara diringi dengan kober lelontek, asep /pasepan, mesandekan di depan
padma denhgan tajen taluh atau kelapa.Wus maideran ngaturang segehan Agung /
segehan cacahan di ajeng Lingga Ida Bhatara.
20. Segehan Agung ,
Mantra :
Ong Sanghyang Purusangkara
anugraha ring sang Kāla sakti, sanghyang Rudra
anugraha ring sang Kāla Wiṣesa, Sanghyang
Durgā
dewī anugraha ring sang Kāla Dengen Agung
ameng-amengan dewa, iki manusanira aweh saji ring watek kāla asing kirang asing
luput, iki jinah satak salawe anggen atuku ring pasar agung, pilih kabelanira
Ong Kāla Bhūta bhūkti ya namaḥ swāhā
Raris matabuh berem, arak, lan toya, Mantra :
Oṁ Durgā bhucari ya namaḥ
Oṁ Bhūta bhucari ya namaḥ
Oṁ Kāla bhucari ya namaḥ
Oṁ Piśaca bhucari ya namaḥ
Oṁ Śwasti-śwasti sarwa bhūta śukha
Predana ya namaḥ swāhā
Dilanjutkan nyabehang beras, Mantra:
Iki pemohpoh , poma poma poma
Siratin toya anyar, Mantra :
Oṁ Gaṅgā pawitraṁ ya namaḥ
Puja pengeluaran, Mantra :
Pakulun angadega Dewa Hyang Wiṣṇu angluara sakwehing
Dewa Bhaṭāra ring kahyangan
Oṁ Dewa saṁpūrṇa ya namaḥ
Oṁ sarwa kleśa somya ya namaḥ swāhā
Dilanjutkan dengan Mantra :
Pakulun pāduka Bhaṭāra, jumeneng pāduka Bhaṭāraring parhyangan
sakti, manusan Ida ring mayapada,ngaturin raka
rain cokor mantuk ring parhyangan ider bhuwana mantuk ring purwa, ring daksina, ring pascima ring
uttara, ring luhur, ring sor kairingan
Ida juru canang,juru pendet, juru Songsong,juru gayung sasraha widhyadara
widhyadari prassama mantuk,
apan sampun anyanut manusan Ida ring
mreca pada.
21. Ngelebar
Ngelebar dari kata lebar yang bermakna: membuang, dane mangku mengambil
sedikit dari persembahan berupa : pras, śuddha mala, lis, segehan solas,
cacahan dll diletakkan di luar pekarangan di luar pintu masuk pura, dilanjutkan
menuangkan arak, berem, dhupa, dengan mengucapkan, Mantra :
Pakulun ngadeg-ngadeg Ratu Agung manawi wenten
iringan cokor I Ratu Dewa Reke pun mangkin, akanca dwang kanca ,arurah dwang
rurahan, abekelan dwang bekelan uli kangin mundur kangin, uli kauh mundur kauh,
uli kaja mundur kaja, uli kelod mundur kelod pada pesu maluwaran, masahagan,
sampun kingon lebeng matah, Ibuta dandan,I
bongol tundik padaingetin desanira, puniki bekel ira mantuk,iki jinah
sataksalawe, manawi sira kaleson ana ring dadalan, jumojog sira ring pasar
agung, araryana sira ring heb ning waringin, atukuwana sira ring sakabelan ira
jinah iki matukuwana sangun ira, ajak sahiwa tahakne poṁa, poṁa, poma
( David. J. Stuart- pox,Terjemahan
Ida Bagus Putra Yadnya 2010 : 209 ).
22. Ngaturin
Bhatara sami mantuk (ngualiang para Dewa ring linggih Ida), Mantra :
Oṁ Oṁ śiwa ya namaḥ
Oṁ Oṁ Sadā śiwa ya namaḥ
Oṁ Oṁ Parama śiwa ya namaḥ
Oṁ Aḥ Suṇya śiwa ya namaḥ
Oṁ Ang phaṭ windu Dewa ya nama
Dilanjutkan penyineb Dewa Bhatara , Mantra :
Ong kara muktayet sarwa pras praśiddha śuddha
nirmala ya Namaḥ swāhā
Ung Ang Mang sarwa Dewa murswah sukṣma nirmala ya ya
namaḥ Swāhā
Aḥ Ang
A,Ta, Sa, Ba, I, sarwa Bhūta murswah wesaṭ Aḥ Ang,
Bhūta Piśaca, rakṣasa mantuk ring Hyang
śiwa, Durgā kāla Dengen Mantuk Bhaṭārī Durga
Aḥ …..Ang Ong
( Drs. I.B.Putu Sudarsana,MBA.MM,2001; 90 ).
23. Nyuksmang sasantun
,Mantra :
Ong pakulun angadeg
Dewa Wiṣṇu alinggih aneng daksina sesantun, Guru Dewa asung kertha
lugraha, saluwiring pinuja dening ingsun , wastu purna jati tan mamirudha ring
sariraning hati ingsun
Dilanjutkan,
Mantra ;
Ong Hyang angadakaken sari
Ong Hyang anyumputaning sari
Ong Hyang angisepaning sarining sesantun lunga sari,teka
sari…3X
24. Puja
prasarepan sang amuja, Mantra :
Oṁ ekawara, Dwiwaara, Tri wara, Caturwara, Pañca waraBrahmā pūrwaning prasśiddhi-śiddhi anyari-anyari
kewalunan, manawi kirang bhaktin manusa katur ring Bhaṭāra, iki sarining
pras , meras siddha aturan manusa katur ring Bhaṭāra
Oṁ śiddhir astu astu ya namaḥ swāhā
( David .J. Stuart-pox, 2010).
Dilanjutkan
puja sesampun puput upacara, Mantra :
Oṁ Ung raḥ phaṭ astrā ya namaḥ
Oṁ śriyaṁ bhawatu
Oṁ pūrṇaṁ bhawatu
Oṁ śukhaṁ bhawatu
25. Pamuput mantra :
Oṁ sukṣma suṇya sangkanira
Sukṣma suṇya paranira
Sukṣma suṇya lebar ya namaḥ
26. Prelina ikang mantra :
Oṁ
, A, Ta, Sa, Ba, i, Wa, Si Ma Na
27.
Nyineb Ghenta
Genta kegamel raris keleningang
,tangan keputer saking ajeng keungkur . 3x Mantra:
Ung Ang Mang
Ong kang khaṣol kaya ̄Isānā ya namaḥ swāhā
Oṁ shāntih shāntih shāntih Oṁs
( Plening ping tiga ).
28. Ngewaliang idep, mantra :
Ong sabda bāyu idep, sabda mulih maring bāyu,
Bāyu mulih maring idep
Oṁ Apah Teja, Bāyu,mulih sira
ring bayu sabda Idep
Oṁ Shāntih shāntih shāntih
Raris ketisin tirtha
ragane 7X lan minum.
29. Nyegehin Raga
( nyineb raga )tatab segehanrarislebar,mantra :
Sa, Ba, Ta, A, I, Pañca mahā Bhūta ya namaḥ swāhā
Ndah ta kita
Sang Catur Sanak, Ingsun paweh sega, apan ingsun wus pinuja mantuk sira
ring awak walunan , alungguh sira ring
ungguan sira sowang-sowang mengemit sariran ingsun
Ang Aḥ amṛta Bhūta ya namaḥ swāhā
Ang Ung Mang Śiwa amṛta namaḥ swāhā
P U P U T