Selasa, 26 Agustus 2025

TATA CARA NGATURAN PENYINEBAN

 

                                                                       PENYINEBAN

A.      Pengastawa Lan Eedan Upacara Penyineban

        Nyineb adalah rangkaian akhir dari upacara yajna/piodalan. Setiap melaksanakan upacara yajnya selalu diakhiri dengan upacara penyineban atau acara penutupan sebagai kegiatan akhir .Maksud dari dilaksanakannya upacara penyineban yaitu ;

1.      Sebagai penghayatan atas apa yang sudah dilakukan dalam upacara tersebut.

2.      Melepaskan diri dari keterikatan dengan jalan mempersembahkan segala sesuatu dalam bentuk upakara dan upacara.

3.      Mengembalikan (ngaturin Bhatara sami anuju genah sowang-sowang) atau Kembali ketempatnya masing-masing yaitu dengan menutup/ nyineb rangkaian upacara . Setelah itu dilanjutkan dengan upacara Ngelebar Ida Bhatara sebagai acara pemuput.

B.      Tata CaraUpacara Penyineban sebagai berikut ;

1.      Ngemargiang tirtha pengeresikan( pateh sekadi ring eedan piodalan )

2.      Ngastawa Surya  ,Mantra pateh sekadi ring eedan piodalan )

3.      Ngastawa Ista Dewata /Guru Stawa( sekadi ring ajeng)

4.      Ngastawa panca Rsi( sekadi ring ajeng )

5.      Ngaturang banten Daksina nyuksmayang karya ( piodalan) bahwa Ngaturang banten penyineban, mantra :

Oṁ Parama- Śiwa twaguhya

Śiwa tattwa parāyanaṁ

Śiwa śya prenātha nithyeṁ

Chandīśaya namo’śtute

 

Oṁ naiwidhyeṁ Brahmā Wiṣṇuśca

Bhokta Dewa Maheśwara

sarwa wayadi ālabhakti

sarwa karyā praśiddhantu

 

Oṁ Jayārthī jaya āpnuyat

Yasārthī yasa āpnoti

śiddhi sakala āpnuyat

Parama śiwa ālabhaktI

(T.Goudriaan&C.Hooykaas, Terjemahan I made Titib, 2004;436 )

 

 

 

Dilanjutkan,mantra :

Oṁ awigeni saraśwati ya namaḥ

Oṁ gagaṇa amṛta ya namaḥ

Oṁ tīrtha rakta śweta nila warṇa amṛta ya namaḥ

Oṁ paṁ jaya namaḥ

Oṁ aṁ agra dewāya namaḥ

Oṁ  Yaṁ Śiwa śuddha ya namaḥ

Oṁ caṁ camani jaya namaḥ

Oṁ Ghriṁ Śiwa suddha ya namaḥ

Oṁ sarwa dewī bhyo namaḥ

Oṁ sarwa bhuṣaṇa bhyo namaḥ

 

Saa ;

Ong pakulun pāduka Bhaṭāra Bhaṭārī, reh sampun iratu katuran Upakara pujawali, mangke pāduka Bhaṭāra katuran masineb,puniki aci pasineban pāduka Bhaṭāra sarining canang,burat wangi, lenga wangi, pras penyeneng,ajuman saha pejati,suci,sayut pengambeyan tegep saha raruntutania, kenak hyun pāduka Bhaṭāra anyaksinin,anodianing,amukti aken sari ,Saturan manusan pāduka Bhaṭāra, manawi asing kirang asing luput pengacin pāduka Bhaṭāra, den agung sinampura sang adruwe karya, mangke lumaris masineb pāduka Bhaṭāra anuju genah iratu sowang – sowang.

 

6.      Ngaturang Eedan  Banten Pesineban :

pejati, suci, sorohan, pras penyeneng, sayut pengambean,ajuman/ perangkatan ( pengastawanya pateh sekadi ring ajeng)

7.      Muktyang Sesajen ring Bhatara sami, Mantra :

Huṁ kārādhy -anta saṁruddhaṁ

Guhya śakti pradīpanaṁ

Tarpaṇaṁ sarwa pūjānām

sarwa śiddhi karaṁ smṛtam namaḥ swāhā

 

Naṁ kārādhy - anta saṁruddhaṁ

 Naṁ kāreṇa widarbhitam

amali karaṇam mantraṁ

sarwa mantreṣu siddhidam namaḥ swāhā

 

Uṁ kārādhy -anta saṁruddhaṁ

Uṁ kāreṇa widarbhitam

Etat suptasya mantrasya

Bodhanaṁ paramaṁ smṛtam namaḥ swāhā

 

Aṁ kārādhy-anta saṁruddhaṁ

Aṁ kāreṇa widarbhitam

Tarpaṇaṁ sarwa pūjānām

Prasādhanaṁ tu śiddhidam namaḥ swāhā

(T.Goudriaan&C.Hoykaas,Terjemahan I Made Titib,2004 ; 242 ).

 

8.      Dilanjutkan,Mantra ;

Sakarayan mahā amṛta

O kara Candra ṇyate namaḥ

Namaḥ nada Okaraṁ amṛta

Bhoktayet Dewa sapūrṇa

 

 

Ong Hyang angadakaken sari

Ong Hyang Anyumputaning sari

Ong Hyang angisepaning sarining yadnya

Lunga sari, teka sari, .... 3x

Raris matabuh (arak, berem, air), Mantra :

Oṁ Dewa bhuktam mahā śukhaṁ

Bhodanaṁ parama amṛtaṁ

Dewa bhakṣyaṁ mahā thustem

Bhoktṛ lakṣaṇa ya namaḥ

 

Saa :

Pakulun pāduka Bhaṭāra kabeh, hulun Aminta waranugrahan pāduka Bhaṭāra,puniki pamong mong pāduka Bhaṭāra matur piuning duaning dudonan upacara piodalan pāduka Bhaṭārasampun puput kamargiang, manawi kirang langkung bhakti katur ring pāduka Bhaṭāra den agung sinampurane,ngelungsur waranugraha sukha rahayu galang apadang

Oṁ saṁpūra ya namaḥ

 

9.      Ngaturang Banten ring Pesamuhan,Mantra :

Oṁ Dīrghāyur bala wṛddhakti karaṇaṁ

Mṛtyuñ jayaṁ śāśwataṁ,

rogādi kṣaya kuṣṭhā duṣṭaKaluṣaṁ

candra prabhā bhāswaraṁ

 

Hrm- mantrañ ca caturbhuja tri- nayaam

Wyālopawītaṁ Śiwam

śīta cāmta madhyagam śukha –kāra

Jwa –kṣaya wyasakam

 

Śwetāmbho ruha karṇiko pari - gataṁ

Dewa surai pūjitaṁ

Mṛtyu krodha balaṁ mahākṛti

Mayaṁ karpra -reṇu- prabhaṁ

 

Twāṁ wande waradāya bhakti śaraa

Prāpyaṁ mahā prastumaiḥ

śānta sarwa gataṁ nirantam abhawaṁ

Bhūtātmakaṁ nir-guṇam

 

Śraddhā- bhakti- kṛtā ṁwimukti karaṇaṁ\

Wyāptaṁ jagad-dhāraṇam

Maulī bandha kirīṭa kuṇḍala-dharaṁ

Caitaṇya -duṣṭa -kṣayaṁ

(T.Goudriaan&C.Hoykaas,Terjemahan I Made Titib,2004 ; 170 ).

 

Dilanjutkan ngayab Banten sami, Mantra :

O Bhūktyantu sarwa to Dewa

Bhūktyantu TLoka nātha

Sa-gaṇaḥ sa-pari -wāraḥ

Sa-wargaḥ sadā dhasi

 

Mano gandhaṁ manaḥ puṣpam

Mano dhūpaṁ manaḥ kriyā

Śuddha –cittaṁ mano mayaṁ

Dadyāt twayi mahā prabho

Ong Agnir-agnir jyotir-jyotir ,samarpayami,puspam , palam ,toym gandham, satam sarwa Dewa śukha predhana ya namaḥswāhā

 

10.  Ngaturangpakenak-kenak ring ajeng bhatara sami, Mantra :

Ong pakenak-kenak paripurna ya namaḥ swāhā

 

11.  Penyida karya, Mantra :

Oṁ  Brahmā prajā-patiḥśreṣṭha

Swyambhūr warado guru

Padma –yoniścatur- waktr

Brahmā sakalam ucyate

Oṁ Hrang hring saḥ Brahmā prajā-pati ya namaḥ swāhā

(T.Goudriaan&C.Hooykaas, Terjemahan I made Titib, 2004 ; 346)

12.  Puja pras( patehsekadi ring eedan piodalan)

13.  Ngaksama jagat natha ( pateh sekadi ring eedan piodalan )

14.  Puja Basokan/ Pengopog, Mantra :

Ong pakulun iki ikang manusa angaturaken pengopog sarwa daging pasar  lenda sabungkul, lawesatukel ,jinah satak bolong,beras acatu muncrat manawi kirang langkung aturan manusa katur ring Bhatara sami

Oṁ śiddhir astu ya namaḥ swāhā

 

15.  Panca Sembah

Sembahyang berasal dari bahasa Jawa Kuno, dari kata sembah artinya menghormati, takluk, menghamba, permohonan, kata hyang artinya: Dewa Dewi, suci, jadi sembahyang artinya: menghormati atau memohon kepada Dewa atau kepada yang suci, dalam melakukan sembahyang menggunakan media berupa: sesajen, ucapan-ucapan suci, sikap diri dan bathin. Dari penjelasan ini sembahyang dan menyembah ada sedikit perbedaan pengertian. Sembahyang adalah penyerahan diri dengan tulus ikhlas kepada yang suci (Ida Sang Hyang Widhi, Dewa, Roh Suci Leluhur, atau para Maha Rsi) sedangkan menyembah adalah menyampaikan rasa hormat, dapat ditujukan kepada sesama manusia yang mempunyai kedudukan lebih tinggi seperti: Raja, pendeta, orang tua, dll. Demikian pula kepada bhuta, sembah dapat pula dilakukan bukan dalam artian penyerahan diri tetapi dalam artian penghormatan sebagai wujud rasa terima kasih, karena bhuta merupakan unsur-unsur yang membentuk alam lingkungan hidup kita (alam banyak jasanya bagi kehidupan manusia).Sembahyang dengan penyerahan diri sebulat-bulatnya hanya dapat ditujukan kepada Tuhan Yang Maha Esa. Namun sembahyang atau kramaning sembah yang artinya tata tertib menyembah. Dari uraian inilah lahirnya istilah panca sembah yang membedakan cara, tujuan dan sikap menyembah. Panca Sembah sebagai berikut :

1)      Sembah kaping pertama sembah puyung, maksud dari cakupan tangan puyung adalah mengadung makna sebagai simbul Sang Hyang Widhi, Karena kata  “ puyung “ artinya“sunia “ (kosong ) , pengertian sunia itulah dimaksudkan dengan Sang Hyang Widhi (Nirgunam Brahman)atau disebut“Utpetining sembah “( Bungkahing sembah  Oleh karena itu dalam muspa puyung , pikiran harus di pusatkan  (ulengang kayun) dengan membayangkan  dan menurunkan Ida Sanghyang Widhi (SangHyang  Atma ) dalam keadaan sunia atau kosong .

2)      SembahKaping kalih, dihaturkan kehadapan Sang Hyang Siwa Raditya, pada persembahan tingkat kedua ini mengandung makna dan tujuan bahwa Sang Hyang Widhi telah bermanipestasi menjadi kekuatan sinar suci dengan sebutan Sang Hyang Siwa Raditya ( sanghyang Surya yang berarti sinar. Dalam hal ini Sang Hyang Widhi telah berubah menjadi  Dewa namun belum memiliki kekuatan baru berpungsi sebagai pesaksi ( Saguna Brahman ) yaitu  nunas pesaksian ring sanghyang surya, maka upesaksi aturan sane katur, masrana sekar petak ( putih/kuning).

3)      Sembah kaping tiga dihaturkan kehadapan SangHyang “ Ista Dewata(memohon keagungan- Nya). Pada tingkat persembahyangan ini mengandung makna  dan tujuan bahwa pada  tahap sebelumnya Sanghyang Widhi bersipat Dewa (sinarsuci ), namun persembahan pada tingkat ini beliau berubah menjadi kekuatan pelindung atau disebut “ Bhatara “( Kriya Guna Brahman) sembah kaping tiga pengacepe ring Ista Dewata sane katuwur, masrana kwangen.

4)      Sembah kaping pat  pengacepe ring Bhaṭāra sami (Bhaṭāra samudaya) nunas wara nugrahan Ida ( nunas panugrahan) merpergunakan kwangen , yang memiliki makna  sebagai “ Sthitining Sembah “ Pengacepe ring bhaṭāra sami (bhaṭāra samudaya) nunas wara nugraha, masrana kwangen .

5)      Sembah/muspa kaping lima sebagai sembah paling trakhir dari panca sembah. Sembah tangan puyung ini sebagai“prelinaning sembah, yang maknanya sebagai  kembalinya pungsi SangHyang Widhi dalam wujudnya sebagai  bhatara untuk kembali wujud Dewa dan dari wujud Dewa kembali wujud asalnya yaitu Sang Hyang Widhi (Nirguna Brahman) .

16.  Risampun wus puput nunas tirtha lanwija, malih nyakupang tangan puyung nunas suksmaning manah (sebagai ucapan trima kasi atas warenugrahan Ida Sang Hyang Widhi Wase ) .

17.  Nibakang Tīrtha

Nibakang tīrtha atau nunas tīrtha bermakna sebagai anugrah Tuhan, sebagai wujud bhakti yang telah memberikan anugrahnya berupa kesehatan dan keselamatan, cara penggunaanyadengan memercikan, diraupkan, diminum tiga kali ,jadi semuanya mengandung makna sebagai penyucian tri kaya yaitu pikiran, perkataan dan perbuatan agar meningkat menjadi suci (parisuddha) dan terbebas dari segala kotoran, noda ,dosa dan kecemaran.

18.  Nibakang Tīrtha Kśiwadwara ping tiga, tatuweknyane :

1)      Mersihinpikayunan Mantra;

Oṁ Ang Brahmā amṛta ya namaḥ

Oṁ Ung Wiṣṇu amṛta ya namaḥ

Oṁ Mang Īśwara amṛta ya namaḥ

2)      Minum (ajeng) ping tiga, tatuweknyane mersihin bebaosan  (perkataan ), Mantra :

Oṁ śiwa amṛta ya namaḥ

Oṁ Sadā śiwa amṛta ya namaḥ

Oṁ Parama śiwa amṛta ya namaḥ

3)      Maraup ping tiga, tatuweknyane nunas pemarisuddha angga sariraEtika meraup :

o   Meraup pertama tangan diusapkan mulai dari dahi kebawa hmelalui pipi kanan , agar telinga kanan mendapat tirtha sampai kedagu ,lalu kembali keatas sampai keubun – ubun.

o   Meraup kedua tangan diusapkandari dahi lalu turun melalui pipi kiri sampai kena telinga kiri hingga kedagu, lalu kembali keatas sampai di ubun ubun.

o   Meraup ketiga ,dimulai dari dahi, kebawah menuju hidung dan mulut agar kena tirtha sampai kedagu , lalu keatas sampai di ubun – ubun.Mengenai makna dan tujuan dari etika meraup seperti diatas adalah untuk memohon kehadapan Hyang Widhi ,agar panca Budhindriya danpanca karmendriya dapat disucikan melalui kekuatan tirtha.

Maraup,mantra :

Oṁ sarīra paripūrna ya namaḥ

Oṁ Ang ung mang gaṅgā amṛta ya namaḥ

Oṁ Sarīra śuddha paramanta ya namaḥ

Oṁ Ang sama saṁpūrṇa ya namaḥ

 

Masirat Tīrtha apisan ke badan, Mantra :

Oṁ ātma raga sarīra pariśuddhamāṁ swāha

 

Raris masekar, Mantra :

Oṁ kesuma yuddha jaya ya namaḥ swāhā.

 

19.  Nibakang wija/bija.

Wija /bija punika beras sane sampun kabersihin antuk toya cendana, mungguwing tatuweknyane nunas amrta tur taler maka perlambang nunas bibit kesucian ring ida bhatara. Wija maka lambang sanghyang kumara mwang lambang kehidupan. Mawija tatuweknyane manumbuh kembangkan benih kesiwaan ring sajeroning angga sarira. Indik bhasmatatuweknyane maka perlambang peleburan. Nibakang wija / bija :

v  Ring siwa dwara    :  perlambang linggih ida sanghyang   Widhimerage  Sanghyang Atma

Oṁ tma tattwātma ya namaḥ Swāhā

v  Ring slagan alis (dahi )  : perlambang mangdane pakayunan statesuci  nirmala

Oṁ śriyam bhawatu

v  Ring tenggorokan  : perlambang mangdane laksanane siddha becik

Oṁ śukhaṁ bhawantu.

v  Ajeng   : perlambang mangdane prasiddha bebawosestate becik tur mapikolih kerahayuan.

Oṁ pūrṇaṁ bhawatu

Oṁ kṣama sampūrṇaṁ ya namaḥ swāhā

 

Pakeling ;

Ida Bhatara / Pretima (arca) tedunang tur ngider ngutara yana ( dari arah timur keutara diringi dengan kober lelontek, asep /pasepan, mesandekan di depan padma denhgan tajen taluh atau kelapa.Wus maideran ngaturang segehan Agung / segehan cacahan di ajeng Lingga Ida Bhatara.

 

20.  Segehan Agung , Mantra :

Ong Sanghyang Purusangkara anugraha ring sang Kāla sakti, sanghyang Rudra anugraha ring sang Kāla Wiṣesa, Sanghyang Durgā dewī anugraha ring sang Kāla Dengen Agung ameng-amengan dewa, iki manusanira aweh saji ring watek kāla asing kirang asing luput, iki jinah satak salawe anggen atuku ring pasar agung, pilih kabelanira

Ong Kāla Bhūta bhūkti ya namaḥ swāhā

Raris matabuh berem, arak, lan toya, Mantra :

Oṁ Durgā bhucari ya namaḥ

Oṁ Bhūta bhucari ya namaḥ

Oṁ Kāla bhucari ya namaḥ

Oṁ Piśaca bhucari ya namaḥ

Oṁ Śwasti-śwasti sarwa bhūta śukha

Predana ya namaḥ swāhā

Dilanjutkan nyabehang beras, Mantra:

Iki pemohpoh , poma poma poma

Siratin toya anyar, Mantra :

Oṁ Gaṅgā pawitraṁ ya nama

Puja pengeluaran, Mantra :

Pakulun angadega Dewa Hyang Wiṣṇu angluara sakwehing

Dewa Bhaṭāra ring kahyangan

Oṁ Dewa saṁpūrṇa ya namaḥ

Oṁ sarwa kleśa somya ya namaḥ swāhā

Dilanjutkan dengan Mantra :

Pakulun pāduka Bhaṭāra, jumeneng pāduka Bhaṭāraring parhyangan sakti, manusan Ida ring mayapada,ngaturin raka   rain cokor mantuk ring parhyangan ider bhuwana mantuk ring  purwa, ring daksina, ring pascima ring uttara, ring   luhur, ring sor kairingan Ida juru canang,juru pendet, juru Songsong,juru gayung sasraha widhyadara widhyadari   prassama mantuk, apan sampun anyanut manusan Ida ring    mreca pada.

21.  Ngelebar

Ngelebar dari kata lebar yang bermakna: membuang, dane mangku mengambil sedikit dari persembahan berupa : pras, śuddha mala, lis, segehan solas, cacahan dll diletakkan di luar pekarangan di luar pintu masuk pura, dilanjutkan menuangkan arak, berem, dhupa, dengan mengucapkan, Mantra :

Pakulun ngadeg-ngadeg Ratu Agung manawi wenten iringan cokor I Ratu Dewa Reke pun mangkin, akanca dwang kanca ,arurah dwang rurahan, abekelan dwang bekelan uli kangin mundur kangin, uli kauh mundur kauh, uli kaja mundur kaja, uli kelod mundur kelod pada pesu maluwaran, masahagan, sampun kingon lebeng matah, Ibuta dandan,I  bongol tundik padaingetin desanira, puniki bekel ira mantuk,iki jinah sataksalawe, manawi sira kaleson ana ring dadalan, jumojog sira ring pasar agung, araryana sira ring heb ning waringin, atukuwana sira ring sakabelan ira jinah iki matukuwana sangun ira, ajak sahiwa tahakne poṁa, poṁa, poma

( David. J. Stuart- pox,Terjemahan Ida Bagus Putra Yadnya 2010 : 209 ).

 

22.  Ngaturin Bhatara sami mantuk (ngualiang para Dewa ring linggih Ida), Mantra :

Oṁ Oṁ śiwa ya namaḥ

Oṁ Oṁ Sadā śiwa ya namaḥ

Oṁ Oṁ Parama śiwa ya namaḥ

Oṁ Aḥ Suṇya śiwa ya namaḥ

Oṁ Ang phaṭ windu Dewa ya nama

 

Dilanjutkan  penyineb  Dewa Bhatara , Mantra :

Ong kara muktayet sarwa pras praśiddha śuddha nirmala  ya   Namaḥ swāhā

Ung Ang Mang sarwa Dewa murswah sukṣma nirmala ya ya namaḥ Swāhā

Aḥ Ang

A,Ta, Sa, Ba, I, sarwa Bhūta murswah wesaṭ Aḥ Ang, Bhūta  Piśaca, rakṣasa mantuk ring Hyang śiwa, Durgā kāla Dengen Mantuk Bhaṭārī Durga

Aḥ …..Ang Ong

( Drs. I.B.Putu Sudarsana,MBA.MM,2001; 90 ).

 

23.  Nyuksmang sasantun ,Mantra :

Ong pakulun angadeg  Dewa Wiṣṇu alinggih aneng daksina sesantun, Guru Dewa asung kertha lugraha, saluwiring pinuja dening ingsun , wastu purna jati tan mamirudha ring sariraning hati ingsun

 

Dilanjutkan, Mantra ;

Ong Hyang angadakaken sari

Ong Hyang anyumputaning sari

Ong Hyang angisepaning sarining sesantun lunga sari,teka sari…3X

 

24.  Puja prasarepan sang amuja, Mantra :

Oṁ ekawara, Dwiwaara, Tri wara, Caturwara, Pañca waraBrahmā pūrwaning prasśiddhi-śiddhi anyari-anyari kewalunan, manawi kirang bhaktin manusa katur ring Bhaṭāra, iki sarining pras , meras siddha aturan manusa katur ring Bhaṭāra

Oṁ śiddhir astu astu ya namaḥ swāhā

( David .J. Stuart-pox, 2010).

 

Dilanjutkan puja sesampun puput upacara, Mantra :

Oṁ Ung raphaastrā ya namaḥ

Oṁ śriyaṁ bhawatu

Oṁ pūrṇaṁ bhawatu

Oṁ śukhabhawatu

 

25.  Pamuput mantra :

Oṁ sukṣma suṇya sangkanira

Sukṣma suṇya paranira

Sukṣma suṇya lebar ya namaḥ

 

26.  Prelina ikang mantra :

Oṁ , A, Ta, Sa, Ba, i, Wa, Si Ma Na

27.  Nyineb Ghenta

Genta kegamel raris keleningang ,tangan keputer saking ajeng keungkur . 3x Mantra:

Ung Ang Mang

Ong kang khaṣol kaya ̄Isānā ya namaḥ swāhā

Oṁ shāntih shāntih shāntih Oṁs

( Plening ping tiga  ).

 

28.  Ngewaliang idep, mantra :

Ong sabda bāyu idep, sabda mulih maring bāyu,

Bāyu mulih maring idep

Oṁ Apah Teja, Bāyu,mulih sira ring bayu sabda Idep

Oṁ Shāntih shāntih shāntih

Raris ketisin tirtha  ragane  7X lan minum.

 

29.  Nyegehin Raga ( nyineb raga )tatab segehanrarislebar,mantra :

Sa, Ba, Ta, A, I, Pañca mahā Bhūta ya namaḥ swāhā

Ndah ta kita  Sang Catur Sanak, Ingsun paweh sega, apan ingsun wus pinuja mantuk sira ring awak walunan , alungguh sira  ring ungguan sira sowang-sowang mengemit sariran ingsun

Ang Aḥ amṛta Bhūta ya namaḥ swāhā

Ang Ung Mang Śiwa amṛta namaḥ swāhā

 

 

                                                                                      P U P U T

TATA CARA NGATURAN PENYINEBAN

                                                                           PENYINEBAN A.       P engastawa Lan Eedan Upacara Penyineban ...